ວິທີປົກປ້ອງຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວຂອງທ່ານຈາກການເຝິກອົບຮົມ AI ຂອງບໍລິສັດຍັກໃຫຍ່

ໃນຍຸກປັດຈຸບັນທີ່ເຕັກໂນໂລຊີປັນຍາປະດິດ ຫຼື AI (Artificial Intelligence) ກ້າວໜ້າໄປຢ່າງໄວວາ, ຫຼາຍຄົນຄົງເຄີຍໃຊ້ ຫຼື ໄດ້ຍິນຊື່ໂປຣແກຣມອັດສະລິຍະເຊັ່ນ ChatGPT ເຊິ່ງສາມາດຕອບຄຳຖາມ, ຂຽນບົດຄວາມ ຫຼື ແຕ່ງກອນໄດ້ຄືກັບມະນຸດ. ແຕ່ທ່ານເຄີຍສົງໄສບໍ່ວ່າ ລະບົບທີ່ສະຫຼາດເຫຼົ່ານີ້ ມັນຮຽນຮູ້ມາຈາກໃສ? ຄຳຕອບກໍຄື: ພວກມັນຮຽນຮູ້ມາຈາກຂໍ້ມູນຂອງພວກເຮົາທຸກຄົນເທິງອິນເຕີເນັດ.

ໃນແຕ່ລະວັນ, ຮູບພາບທີ່ທ່ານໂພສຕອນໄປທ່ຽວງານບຸນທາດຫຼວງ, ຂໍ້ຄວາມທີ່ທ່ານຈົ່ມກ່ຽວກັບລົດຕິດໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ຫຼື ແມ່ນແຕ່ບົດຄວາມທີ່ທ່ານຂຽນລົງໃນບລັອກສ່ວນຕົວ, ອາດຈະກຳລັງຖືກບໍລິສັດເຕັກໂນໂລຊີຍັກໃຫຍ່ (Big Tech) ດູດເອົາໄປໃຊ້ເພື່ອສອນໃຫ້ AI ຂອງພວກເຂົາສະຫຼາດຂຶ້ນ. ໃນບົດຄວາມນີ້, ເຮົາຈະມາທຳຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າມັນເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ ແລະ ທີ່ສຳຄັນຄື ເຮົາຈະປົກປ້ອງຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວຂອງເຮົາໄດ້ແນວໃດ.

ການກວາດເກັບຂໍ້ມູນ (Data Scraping) ແມ່ນຫຍັງ?

ອະທິບາຍໃຫ້ເຂົ້າໃຈງ່າຍໆ, ການກວາດເກັບຂໍ້ມູນ (Data Scraping) ແມ່ນຂະບວນການທີ່ບໍລິສັດຕ່າງໆໃຊ້ໂປຣແກຣມອັດຕະໂນມັດ ປຽບເໝືອນ “ເຄື່ອງດູດຝຸ່ນຂະໜາດໃຫຍ່” ທີ່ດູດເອົາທຸກຢ່າງທີ່ເປັນຂໍ້ມູນສາທາລະນະເທິງອິນເຕີເນັດ ເຊັ່ນ: ຮູບພາບ, ຂໍ້ຄວາມ, ວິດີໂອ ແລະ ບົດຄວາມ.

ລອງຈິນຕະນາການເບິ່ງວ່າ ທ່ານເປີດຮ້ານອາຫານຢູ່ແຄມຂອງ, ແລ້ວຂຽນເມນູອາຫານໃໝ່ຂຶ້ນມາເອງ. ມື້ໜຶ່ງ, ມີຄົນຍ່າງກາຍມາ, ຖ່າຍຮູບເມນູຂອງທ່ານໄປ, ແລ້ວເອົາໄປສອນໃຫ້ພໍ່ຄົວຂອງເຂົາເຈົ້າເຮັດອາຫານແບບດຽວກັນຂາຍ ໂດຍທີ່ບໍ່ໄດ້ທັກທ້າຍ ຫຼື ຂໍອະນຸຍາດຈາກທ່ານເລີຍ. ສິ່ງນີ້ແມ່ນຄ້າຍຄືກັນກັບວິທີທີ່ບໍລິສັດຕ່າງໆເກັບກຳຂໍ້ມູນໄປເຝິກອົບຮົມ AI.

ເປັນຫຍັງຄົນລາວຈຶ່ງຄວນໃສ່ໃຈເລື່ອງນີ້?

ບາງຄົນອາດຄິດວ່າ “ຂ້ອຍບໍ່ແມ່ນຄົນດັງ, ຂ້ອຍບໍ່ມີຫຍັງຕ້ອງປິດບັງ.” ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງ ຜົນກະທົບແມ່ນໃກ້ຕົວຫຼາຍ:

• ສຳລັບເຈົ້າຂອງທຸລະກິດຂະໜາດນ້ອຍ ຫາ ກາງ (SMEs): ຖ້າທ່ານເປັນເຈົ້າຂອງສວນກາເຟຢູ່ປາກຊ່ອງ ທີ່ມັກຖ່າຍຮູບຜະລິດຕະພັນ ແລະ ຂຽນແຄັບຊັນທີ່ເປັນເອກະລັກລົງໃນເພຈ໌, ຂໍ້ມູນເຫຼົ່ານັ້ນອາດຖືກ AI ນຳໄປຮຽນຮູ້ ແລະ ຜະລິດຊ້ຳໃຫ້ກັບຄູ່ແຂ່ງຂອງທ່ານໄດ້.
• ລິຂະສິດຮູບພາບ ແລະ ໂຕຕົນ: ຮູບໃບໜ້າຂອງທ່ານ, ຮູບລູກຫຼານ ຫຼື ຜົນງານສິລະປະທີ່ທ່ານວາດຂຶ້ນ ອາດຖືກ AI ລວບລວມໄປເປັນວັດຖຸດິບໃນການສ້າງຮູບພາບໃໝ່ໆ ໂດຍທີ່ທ່ານບໍ່ໄດ້ຮັບເຄຣດິດ ຫຼື ຜົນຕອບແທນຫຍັງເລີຍ.
• ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວໃນແບບທົ່ວໄປ: ການຮັກສາພື້ນທີ່ສ່ວນຕົວໃນໂລກດິຈິຕອນ ເປັນສິດທິຂັ້ນພື້ນຖານທີ່ທຸກຄົນຄວນສາມາດຄວບຄຸມໄດ້.

ວິທີການປ້ອງກັນ ແລະ ຍົກເລີກການອະນຸຍາດ (Opt-out) ສຳລັບຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນ

ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຮົາຈະຢຸດເຕັກໂນໂລຊີບໍ່ໄດ້, ແຕ່ພວກເຮົາສາມາດຫຼຸດຜ່ອນການຖືກດຶງຂໍ້ມູນໄດ້ ໂດຍການເຮັດຕາມຂັ້ນຕອນງ່າຍໆດັ່ງນີ້:

1. ຕັ້ງຄ່າຄວາມເປັນສ່ວນຕົວໃນສື່ສັງຄົມອອນລາຍ (Social Media)

ແພລັດຟອມເຊັ່ນ: Facebook ແລະ Instagram ມັກຈະເກັບກຳຂໍ້ມູນທີ່ຕັ້ງເປັນ “ສາທາລະນະ (Public)“.

• ວິທີແກ້ໄຂ: ຖ້າເປັນບັນຊີສ່ວນຕົວ, ຄວນປ່ຽນການຕັ້ງຄ່າການໂພສໃຫ້ເປັນ “ສະເພາະໝູ່ (Friends)” ແທນທີ່ຈະເປັນ “ສາທາລະນະ (Public)“. AI bot ສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ສາມາດເຂົ້າເຖິງຂໍ້ມູນທີ່ຖືກລັອກໄວ້ໃຫ້ເຫັນສະເພາະໝູ່ໄດ້.
• ນອກຈາກນີ້, Meta (ບໍລິສັດແມ່ຂອງ Facebook) ກໍເລີ່ມມີນະໂຍບາຍເຝິກອົບຮົມ AI ຂອງຕົນ. ທ່ານສາມາດເຂົ້າໄປທີ່ສູນຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອ (Help Center) ຂອງ Facebook ແລ້ວຊອກຫາແບບຟອມຈົ່ມວ່າ/ປະຕິເສດ ທີ່ຊື່ວ່າ “Generative AI Data Subject Rights” ເພື່ອແຈ້ງບໍ່ໃຫ້ພວກເຂົາໃຊ້ຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວຂອງທ່ານ.

2. ປິດການຮຽນຮູ້ຂໍ້ມູນແຊັດ ໃນ ChatGPT

ຖ້າທ່ານໃຊ້ ChatGPT ເພື່ອຊ່ວຍແປພາສາລາວເປັນພາສາອັງກິດ, ໃຫ້ມັນຊ່ວຍຄິດໄອເດຍທຸລະກິດ, ຫຼື ຊ່ວຍຂຽນອີເມວ, ຄ່າເລີ່ມຕົ້ນຂອງລະບົບຈະບັນທຶກທຸກຢ່າງໄວ້ເພື່ອໄປເຝິກອົບຮົມ AI (LLMs - Large Language Models) ຕໍ່ໄປ.

• ວິທີປິດ: ໃນແອັບ ຫຼື ເວັບໄຊ້ ChatGPT, ໃຫ້ໄປທີ່ໜ້າການຕັ້ງຄ່າ (Settings) -> ຄວບຄຸມຂໍ້ມູນ (Data Controls) -> ແລ້ວປິດປຸ່ມ “Chat history & training”. ເມື່ອປິດແລ້ວ, ສິ່ງທີ່ທ່ານລົມກັບມັນຈະບໍ່ຖືກນຳໄປໃຊ້ສອນ AI ອີກ.

3. ສຳລັບເຈົ້າຂອງເວັບໄຊ້, ບລັອກເກີ ແລະ ສຳນັກຂ່າວ

ຖ້າທ່ານມີເວັບໄຊ້ເປັນຂອງຕົນເອງ, ທ່ານສາມາດຕິດປ້າຍອອນລາຍ “ຫ້າມເຂົ້າ” ເພື່ອບອກໃຫ້ AI ຂອງ Google ຫຼື OpenAI ບໍ່ໃຫ້ມາດູດເອົາຂໍ້ມູນໄດ້. ໃນທາງເຕັກນິກ, ມັນແມ່ນການຈ້າງນັກພັດທະນາເວັບໄຊ້ໃຫ້ໄປຕັ້ງຄ່າໃນໄຟລ໌ທີ່ຊື່ວ່າ robots.txt ເຊິ່ງເປັນການບອກໃຫ້ຮູ້ວ່າ “ຂໍ້ມູນໃນເວັບໄຊ້ນີ້, ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ນຳໄປເຝິກ AI”. ບໍລິສັດຂ່າວ ແລະ ທຸລະກິດໃຫຍ່ໆທົ່ວໂລກກຳລັງເລີ່ມໃຊ້ວິທີນີ້ຢ່າງແພ່ຫຼາຍ.

4. ກົດລະບຽບຫຼັກ: ຄິດກ່ອນໂພສສະເໝີ

ວິທີທີ່ປອດໄພທີ່ສຸດໃນຍຸກ AI ຄືການປ່ຽນແປງພຶດຕິກຳ. ສິ່ງໃດທີ່ເປັນຄວາມລັບທາງການຄ້າ (ເຊັ່ນ: ສູດອາຫານ, ແຜນທຸລະກິດ), ຂໍ້ມູນການເງິນ ຫຼື ຮູບພາບທີ່ລະອຽດອ່ອນ, ບໍ່ຄວນໂພສລົງສູ່ສາທາລະນະເດັດຂາດ ເພາະເມື່ອມັນອອກສູ່ໂລກອິນເຕີເນັດແລ້ວ, ມັນຍາກຫຼາຍທີ່ຈະລຶບອອກໄດ້ຮ້ອຍເປີເຊັນ.

ຂໍ້ສັງເກດສຳຄັນ (Key Takeaways)

• ບໍລິສັດເຕັກໂນໂລຊີນຳໃຊ້ Data Scraping ເພື່ອດຶງເອົາຂໍ້ມູນສາທາລະນະຂອງພວກເຮົາໄປສອນ AI.
• ການຕັ້ງຄ່າໂປຣໄຟລ໌ເປັນ “ສ່ວນຕົວດ (Private)” ຫຼື “ສະເພາະໝູ່ (Friends)” ໃນ Social Media ແມ່ນດ່ານປ້ອງກັນທຳອິດທີ່ດີທີ່ສຸດ.
• ຢ່າລືມປິດການຕັ້ງຄ່າ “Chat history & training” ໃນ ChatGPT ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ມັນຈື່ປະຫວັດການສົນທະນາຂອງທ່ານ ສຳລັບການໂຕ້ຕອບເລື່ອງວຽກງານທີ່ສຳຄັນ.
• ຂໍ້ມູນເທິງອິນເຕີເນັດປຽບສະເໝືອນນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຂອງ, ເມື່ອມັນໄຫຼອອກໄປແລ້ວ ແມ່ນຍາກທີ່ຈະເອີ້ນຄືນ ສະນັ້ນ ຈົ່ງຄິດໃຫ້ດີກ່ອນໂພສສະເໝີ.

ໃນຂະນະທີ່ເຕັກໂນໂລຊີ AI ສາມາດຊ່ວຍອຳນວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ກັບແວດວົງທຸລະກິດ ແລະ ການສຶກສາໃນປະເທດລາວໄດ້ຢ່າງມະຫາສານ, ແຕ່ໃນຖານະຜູ້ໃຊ້, ພວກເຮົາກໍຕ້ອງກ້າວໃຫ້ທັນເຕັກໂນໂລຊີເຫຼົ່ານີ້. ການຮູ້ນຳໃຊ້ໂດຍຄຳນຶງເຖິງການປົກປ້ອງຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົານຳໃຊ້ AI ໄດ້ຢ່າງປອດໄພ ແລະ ເກີດປະໂຫຍດສູງສຸດແກ່ຕົວເຮົາເອງ. ເພາະໃນຍຸກດິຈິຕອນນີ້, “ຂໍ້ມູນ” ກໍປຽບເໝືອນຊັບສິນທີ່ມີຄ່າທີ່ສຸດນັ້ນເອງ.