ຄວາມລຳອຽງໃນ LLMs: ເປັນຫຍັງ AI ຈຶ່ງບໍ່ເຂົ້າໃຈອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ແລະ ຄົນລາວ

ໃນຍຸກປັດຈຸບັນ, ບໍ່ວ່າໃຜກໍກຳລັງເວົ້າເຖິງຄວາມສະຫຼາດຂອງ AI ຢ່າງເຊັ່ນ ChatGPT ເຊິ່ງສາມາດຂຽນບົດຄວາມ, ຕອບຄຳຖາມ ແລະ ຊ່ວຍວຽກເຮົາໄດ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ແຕ່ທ່ານເຄີຍສັງເກດຫຼືບໍ່ວ່າ? ບາງຄັ້ງຄຳຕອບຂອງ AI ກໍເບິ່ງຄືຈະ “ຫຼົງທາງ” ຫຼື ບໍ່ເຂົ້າໃຈສະພາບຄວາມເປັນຈິງຂອງບ້ານເຮົາເລີຍ.

ເມື່ອທ່ານລອງຖາມ AI ກ່ຽວກັບການແກ້ໄຂບັນຫາການສຳຜັດກັບລູກຄ້າໃນທ້ອງຖິ່ນ, ຫຼື ການຈັດງານສະຫຼອງຕ່າງໆ, ມັນມັກຈະແນະນຳວິທີການທີ່ເບິ່ງຄືກັບວ່າເຮົາກຳລັງອາໄສຢູ່ໃນນິວຢອກ ຫຼື ລອນດອນ ແທນທີ່ຈະເປັນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ປາກົດການນີ້ເອີ້ນວ່າ ຄວາມລຳອຽງຂອງຂໍ້ມູນຈາກຕາເວັນຕົກ (Western Bias). ມື້ນີ້ເຮົາຈະມາທຳຄວາມເຂົ້າໃຈນຳກັນວ່າ ມັນເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ ແລະ ມັນສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຄົນລາວໃນຊີວິດປະຈຳວັນແນວໃດແດ່.

ລອງມາທຳຄວາມຮູ້ຈັກກັບ LLMs ແບບງ່າຍໆກັນກ່ອນ

ກ່ອນອື່ນໝົດ, ເຮົາມາຮູ້ຈັກກັບຄຳວ່າ LLM (Large Language Model) ກັນກ່ອນ. ໃນພາສາລາວເຮົາສາມາດປຽບທຽບມັນໄດ້ວ່າເປັນ “ສະໝອງກົນທີ່ຮຽນຮູ້ພາສາຂະໜາດໃຫຍ່”.

ລອງນຶກພາບເບິ່ງວ່າ LLM ແມ່ນນັກຮຽນຄົນໜຶ່ງທີ່ເກັ່ງຫຼາຍ, ຜູ້ທີ່ສາມາດຕອບໄດ້ທຸກຄຳຖາມ ເພາະເຂົາໄດ້ອ່ານປຶ້ມ, ບົດຄວາມ, ແລະ ຂໍ້ມູນເທິງອິນເຕີເນັດມາແລ້ວຫຼາຍຕື້ໜ້າ. ຂໍ້ມູນທັງໝົດທີ່ນັກຮຽນຄົນນີ້ອ່ານ ເອີ້ນວ່າ ຂໍ້ມູນການຝຶກອົບຮົມ (Training Data). ແຕ່ບັນຫາກໍຄື: ປຶ້ມຫຼາຍກວ່າ 90% ທີ່ນັກຮຽນຄົນນີ້ໄດ້ອ່ານ ແມ່ນມາຈາກສັງຄົມອະເມລິກາ ແລະ ເອີຣົບ.

ບັນຫາ “ຄວາມລຳອຽງຈາກຕາເວັນຕົກ” ແມ່ນຫຍັງ?

ເນື່ອງຈາກຂໍ້ມູນສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ AI ໄດ້ຮັບແມ່ນມາຈາກໂລກຕາເວັນຕົກ, AI ຈຶ່ງເບິ່ງໂລກຜ່ານ “ແວ່ນຕາຂອງຄົນຕາເວັນຕົກ”.

• ຖ້າທ່ານໃຫ້ AI ອະທິບາຍຄຳວ່າ “ອາຫານເຊົ້າ”, ມັນອາດຈະນຶກເຖິງ ເຂົ້າຈີ່ປີ້ງ, ເບຄອນ ແລະ ໄຂ່ດາວ, ທັງໆທີ່ສຳລັບຄົນລາວແລ້ວ ມັນອາດຈະເປັນ ເຂົ້າປຽກເສັ້ນ, ເຝີ ຫຼື ເຂົ້າໜຽວປີ້ງຊິ້ນ.
• ຖ້າທ່ານໃຫ້ມັນນຶກເຖິງ “ງານບຸນປະຈຳປີ”, ມັນອາດຈະນຶກເຖິງ ວັນຄຣິສມາສ (Christmas) ຫຼື ວັນຂອບໃຈພະເຈົ້າ (Thanksgiving) ແທນທີ່ຈະເປັນ ບຸນປີໃໝ່ລາວ ຫຼື ບຸນທາດຫຼວງ.

ສິ່ງນີ້ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າ AI ຊັງອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້, ແຕ່ມັນພຽງແຕ່ “ບໍ່ຮູ້” ເພາະມັນບໍ່ໄດ້ຮຽນຮູ້ຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບວັດທະນະທຳຂອງພວກເຮົາຫຼາຍພຽງພໍ.

ຜົນກະທົບຂອງຄວາມລຳອຽງນີ້ຕໍ່ກັບຄົນລາວ

ການທີ່ AI ບໍ່ເຂົ້າໃຈບໍລິບົດຂອງທ້ອງຖິ່ນ ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຜູ້ໃຊ້ໃນປະເທດລາວໃນຫຼາຍຮູບແບບດັ່ງນີ້:

1. ອຸປະສັກທາງດ້ານພາສາລາວ (The Language Barrier)

ເມື່ອທຽບກັບພາສາອັງກິດ, ຂໍ້ມູນພາສາລາວເທິງອິນເຕີເນັດຍັງມີໜ້ອຍຫຼາຍ. ນີ້ເຮັດໃຫ້ AI ສາມາດແປ ຫຼື ສ້າງປະໂຫຍກພາສາລາວໄດ້ບໍ່ເປັນທຳມະຊາດ, ມັກໃຊ້ຄຳສັບທີ່ເປັນທາງການເກີນໄປ ຫຼື ບາງຄັ້ງກໍແປຄວາມໝາຍຜິດພ້ຽນໄປເລີຍ. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ມັນຍັງບໍ່ເຂົ້າໃຈຄຳສະແລງ ຫຼື ພາສາເວົ້າທີ່ຄົນລາວໃຊ້ກັນໃນຊີວິດປະຈຳວັນ.

2. ຄຳແນະນຳທຸລະກິດທີ່ບໍ່ແທດເໝາະກັບສະພາບຕົວຈິງ (Impractical Business Advice)

ລອງຈິນຕະນາການວ່າ ເຈົ້າຂອງຮ້ານກາເຟ ຫຼື ຊາວສວນຜູ້ປູກກາເຟຢູ່ເມືອງປາກຊ່ອງ ຕ້ອງການເພີ່ມຍອດຂາຍ ແລະ ໄດ້ໄປຖາມ AI. AI ອາດຈະແນະນຳໃຫ້ເຮັດ “ແຄມເປນການຕະຫຼາດຜ່ານອີເມວ (Email Marketing)” ຫຼື “ການລົງໂຄສະນາໃນ Twitter”. ໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ, ສຳລັບທຸລະກິດ SME ໃນລາວ, ການຂາຍເຄື່ອງຜ່ານ Facebook Live, ການຕອບລູກຄ້າຜ່ານ WhatsApp, ຫຼື ການຮ່ວມມືກັບຮ້ານຄ້າໃນຊຸມຊົນ ແມ່ນວິທີທີ່ໄດ້ຜົນແລະເຂົ້າເຖິງຄົນລາວໄດ້ດີກວ່າຫຼາຍ. AI ມັກຈະມອງຂ້າມວັດທະນະທຳການຄ້າຂາຍແບບເປັນກັນເອງຂອງບ້ານເຮົາ.

3. ການຂາດຄວາມເຂົ້າໃຈທາງດ້ານສັງຄົມ ແລະ ພູມສາດ

ເມື່ອທ່ານຂໍໃຫ້ AI ຊ່ວຍວາງແຜນການເດີນທາງ ຫຼື ວາງແຜນການຂົນສົ່ງສິນຄ້າແບບໂລຈິສຕິກ (Logistics), ມັນອາດຈະບໍ່ຮູ້ເຖິງສະພາບການສັນຈອນໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໃນຊົ່ວໂມງເລັ່ງດ່ວນ, ບໍ່ເຂົ້າໃຈຄວາມສຳຄັນຂອງລະດັບນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຂອງທີ່ມີຜົນຕໍ່ການກະສິກຳຮິມຝັ່ງ, ຫຼື ບໍ່ຮູ້ວ່າລະດູຝົນໃນປະເທດລາວສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ການເດີນທາງຫຼາຍສຳ່ໃດ.

ສິ່ງທີ່ຄວນຈື່ (Key Takeaways)

• LLM ປຽບເໝືອນນັກຮຽນອັດສະລິຍະ: ແຕ່ເປັນນັກຮຽນທີ່ອ່ານປຶ້ມຂອງຕາເວັນຕົກເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ເຮັດໃຫ້ມັນມີຄວາມລຳອຽງທາງຂໍ້ມູນ (Western Bias).
• AI ຍັງຂາດຄວາມເຂົ້າໃຈບໍລິບົດທ້ອງຖິ່ນ: ບໍ່ວ່າຈະເປັນອາຫານ, ພາສາປາກເວົ້າ, ສາສະໜາ, ປະເພນີຊຸມຊົນ (ເຊັ່ນ ບຸນທາດຫຼວງ) ຫຼື ວິຖີຊີວິດການເຮັດທຸລະກິດຂອງຄົນລາວ (ເຊັ່ນ ການໃຊ້ Facebook/WhatsApp ເປັນຫຼັກ).
• ຕ້ອງໃຊ້ຢ່າງມີສະຕິ: ເຮົາສາມາດໃຊ້ AI ເປັນຜູ້ຊ່ວຍໄດ້, ແຕ່ເຮົາຕ້ອງເປັນຄົນນຳເອົາຄຳຕອບນັ້ນມາປັບໃຫ້ເຂົ້າກັບສະພາບຄວາມເປັນຈິງຂອງບ້ານເຮົາສະເໝີ.

ການຮັບຮູ້ເຖິງຄວາມລຳອຽງຂອງ AI ແມ່ນກ້າວທຳອິດທີ່ສຳຄັນສຳລັບຜູ້ໃຊ້ທຸກຄົນ. ຍິ່ງພວກເຮົາເລີ່ມສ້າງເນື້ອຫາ, ຂຽນບົດຄວາມ ແລະ ແບ່ງປັນຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບວັດທະນະທຳລາວລົງໃນໂລກດິຈິຕອນຫຼາຍເທົ່າໃດ, ມັນກໍຍິ່ງຈະເປັນການເພີ່ມ “ປຶ້ມໃນຫ້ອງສະໝຸດ” ໃຫ້ AI ໄດ້ເຂົ້າຮຽນຮູ້ ແລະ ເຂົ້າໃຈປະເທດລາວ, ພ້ອມທັງອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ໄດ້ດີຂຶ້ນໃນອະນາຄົດ. ເຕັກໂນໂລຊີອາດຈະມາຈາກຕາເວັນຕົກ, ແຕ່ວິທີການນຳໃຊ້ໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດສູງສຸດນັ້ນ ແມ່ນຂຶ້ນກັບສະຕິປັນຍາຂອງພວກເຮົາເອງ.