ດີບເຟກ (Deepfakes) ໃນລາວ: ວິທີສັງເກດ ແລະ ປ້ອງກັນຂໍ້ມູນຂ່າວສານປອມຈາກ AI

ໃນຍຸກທີ່ປະຊາຊົນລາວສ່ວນໃຫຍ່ນຳໃຊ້ Facebook, TikTok ແລະ WhatsApp ເປັນຊ່ອງທາງຫຼັກໃນການຮັບແລກປ່ຽນຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ທ່ານເຄີຍພົບກັບເຫດການທີ່ໝູ່ເພື່ອນ ຫຼື ຍາດພີ່ນ້ອງສົ່ງຕໍ່ຂ່າວລືທີ່ຟັງເບິ່ງຄືຈະເປັນຄວາມຈິງ ແຕ່ສຸດທ້າຍກໍກາຍເປັນຂ່າວປອມຫຼືບໍ່?

ທ່ານລອງນຶກພາບເບິ່ງວ່າ: ຖ້າທ່ານໄດ້ຮັບຄລິບສຽງທາງ WhatsApp ທີ່ອ້າງວ່າເປັນເຈົ້າໜ້າທີ່ລະດັບສູງ ປະກາດປິດເມືອງກະທັນຫັນໃນຊ່ວງບຸນທາດຫຼວງ ຫຼື ມີວິດີໂອປະກາດເຕືອນໄພລະດັບນ້ຳຂອງທີ່ຈະຖ້ວມນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນພາຍໃນໜຶ່ງຊົ່ວໂມງ. ຖ້າສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນຖືກສ້າງຂຶ້ນມາໂດຍເຕັກໂນໂລຊີ AI ທີ່ປອມແປງໄດ້ແນບນຽນຄືຂອງແທ້ຫຼາຍ ເຮົາຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ນີ້ຄືໄພຄຸກຄາມໃໝ່ທີ່ທົ່ວໂລກກຳລັງປະເຊີນ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ “ດີບເຟກ” (Deepfakes).

ດີບເຟກ (Deepfake) ແມ່ນຫຍັງ?

ເວົ້າງ່າຍໆສຳລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ເຄີຍຮູ້ຈັກເຕັກໂນໂລຊີນີ້ມາກ່ອນ: ດີບເຟກ (Deepfake) ແມ່ນການປະສົມປະສານລະຫວ່າງຄຳວ່າ “Deep Learning” (ເຕັກນິກໜຶ່ງຂອງປັນຍາປະດິດ ຫຼື AI) ແລະ ຄຳວ່າ “Fake” (ຂອງປອມ).

ມັນຄືການນຳໃຊ້ AI ເພື່ອສ້າງ ຫຼື ດັດແປງວິດີໂອ ແລະ ສຽງຂອງບຸກຄົນໜຶ່ງ ໃຫ້ເບິ່ງຄືກັບວ່າພວກເຂົາກຳລັງເວົ້າ ຫຼື ເຮັດໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍເກີດຂຶ້ນຈິງ. ປຽບທຽບໃຫ້ເຫັນພາບງ່າຍໆ ກໍຄືມັນເປັນໂປຣແກຣມແຕ່ງຮູບ (ຄືກັບການໃຊ້ Photoshop) ແຕ່ເປັນໃນຮູບແບບວິດີໂອ ແລະ ສຽງທີ່ເຄື່ອນໄຫວໄດ້ຢ່າງສົມຈິງນັ້ນເອງ.

ເປັນຫຍັງດີບເຟກຈຶ່ງເປັນອັນຕະລາຍໃນຊ່ວງເວລາສຳຄັນ?

ໃນຊ່ວງເວລາທີ່ມີຄວາມອ່ອນໄຫວ ເຊັ່ນ: ຊ່ວງການເລືອກຕັ້ງສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດ, ການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດ, ວັນບຸນສຳຄັນຂອງຊາດ ຫຼື ຊ່ວງທີ່ເກີດໄພພິບັດທາງທຳມະຊາດ, ປະຊາຊົນແຕ່ລະຄົນມັກຈະຕ້ອງການຂໍ້ມູນຂ່າວສານທີ່ຮີບດ່ວນເພື່ອຮັບມືກັບສະຖານະການ.

ການສ້າງວິດີໂອຂ່າວປອມ ຫຼື ສຽງປອມຂອງບຸກຄົນສຳຄັນໃນລັດຖະບານເພື່ອປ່ອຍຂ່າວລື ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຕື່ນຕົກໃຈ (Panic), ສ້າງຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດໃຫ້ກັບປະຊາຊົນ ແລະ ອາດນຳໄປສູ່ຜົນກະທົບຕໍ່ຄວາມສະຫງົບຂອງບ້ານເມືອງ ແລະ ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ເສດຖະກິດ-ການຄ້າຂອງບັນດາອົງກອນ ແລະ ບໍລິສັດນ້ອຍ-ໃຫຍ່ (SMEs) ໃນລາວອີກດ້ວຍ.

ວິທີສັງເກດ ແລະ ຈັບຜິດວິດີໂອ ແລະ ສຽງປອມ (Deepfakes)

ເຖິງແມ່ນວ່າ AI ຈະເກັ່ງຂຶ້ນທຸກມື້, ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນມັນກໍຍັງມີຈຸດບົກຜ່ອງທີ່ເຮົາສາມາດສັງເກດດ້ວຍຕາເປົ່າ ແລະ ການຟັງຂອງເຮົາໄດ້:

• ສຽງ ແລະ ການເວົ້າພາສາລາວທີ່ແປກໆ: ປະຈຸບັນ AI ຍັງບໍ່ສາມາດຈຳລອງພາສາລາວໄດ້ສົມບູນ 100%, ໂດຍສະເພາະການອອກສຽງວັນນະຍຸດ. ຖ້າຄລິບສຽງນັ້ນມີຈັງຫວະການເວົ້າຄືຫຸ່ນຍົນ, ຂາດອາລົມຄວາມຮູ້ສຶກ, ຫຼື ອອກສຽງຄຳສັບພາສາລາວຂັດກັບທຳມະຊາດ ໃຫ້ສົງໄສໄວ້ກ່ອນວ່າອາດຈະເປັນສຽງປອມ.
• ການກະພິບຕາທີ່ຜິດທຳມະຊາດ: ວິດີໂອ Deepfake ບາງອັນຍັງມີບັນຫາໃນການຈຳລອງການກະພິບຕາ. ບາງຄລິບຕົວລະຄອນອາດຈະບໍ່ກະພິບຕາເລີຍ ຫຼື ກະພິບຕາຖີ່ເກີນໄປຈົນຜິດປົກກະຕິ.
• ຮອຍຕໍ່ບໍລິເວນໃບໜ້າ ແລະ ຄໍ: ລອງສັງເກດເບິ່ງແຄມໃບໜ້າ, ເສັ້ນຜົມ, ຫຼື ເງົາບໍລິເວນຄໍ. ຖ້າເປັນວິດີໂອປອມ ກຣາຟິກບໍລິເວນນັ້ນອາດຈະເບິ່ງມົວໆ ຫຼື ສີຜິວໜ້າກັບສີຄໍບໍ່ກົງກັນ.
• ປາກກັບສຽງບໍ່ກົງກັນ: ຄືກັບການເບິ່ງໜັງຕ່າງປະເທດທີ່ພາກສຽງລາວແລ້ວບໍ່ກົງກັບປາກນັກສະແດງ. ຖ້າຮູບປາກຂອງຄົນໃນວິດີໂອຂະຫຍັບບໍ່ກົງກັບສຽງທີ່ອອກມາ, ມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ສູງທີ່ສຸດວ່າມັນຄືວິດີໂອປອມ.
• ແຫຼ່ງທີ່ມາຂອງຂ່າວ: ກ່ອນຈະເຊື່ອ, ໃຫ້ຖາມຕົວເອງວ່າ “ຂ່າວນີ້ມາຈາກໃສ?“. ຖ້າມັນເປັນເລື່ອງໃຫຍ່ແທ້ໆ ຈະຕ້ອງມີການລາຍງານຈາກແຫຼ່ງຂ່າວທາງການ ເຊັ່ນ: ສຳນັກຂ່າວສານປະເທດລາວ (KPL), ໂທລະພາບແຫ່ງຊາດລາວ, ຫຼື ໜັງສືພິມວຽງຈັນທາມສ໌ ຊຶ່ງເຊື່ອຖືໄດ້ຫຼາຍກວ່າຄລິບສຽງທີ່ຖືກສົ່ງຕໍ່ກັນໃນກຸ່ມຄອບຄົວ.

ຈຸດສຳຄັນທີ່ຄວນຈື່ (Key Takeaways)

• ຕັ້ງສະຕິສະເໝີ: ທຸກຄັ້ງທີ່ເຫັນຂ່າວທີ່ໜ້າຕົກໃຈ, ຢ່າຟ້າວກົດແຊຣ໌ (Share). ໃຫ້ຢຸດຄິດແລ້ວປະເມີນເຫດຜົນກ່ອນອັນດັບທຳອິດ.
• ກວດສອບກ່ອນແຊຣ໌: ຖ້າເປັນເລື່ອງສຳຄັນ, ໃຫ້ກວດເບິ່ງເວັບໄຊທ໌ ຫຼື ເພຈເຟສບຸກຂອງສຳນັກຂ່າວທີ່ເປັນທາງການກ່ອນສະເໝີ.
• ສັງເກດຄວາມຜິດປົກກະຕິ: ໃຊ້ຫຼັກການສັງເກດສຽງພາສາລາວ ແລະ ພາບວິດີໂອທີ່ໄດ້ກ່າວມາຂ້າງເທິງເພື່ອກັ່ນຕອງຄວາມຈິງ.

ສະຫຼຸບ

ປັນຍາປະດິດ (AI) ເປັນເຕັກໂນໂລຊີທີ່ມາຊ່ວຍອຳນວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ເຮົາໃນຫຼາຍໆດ້ານ ບໍ່ວ່າຈະເປັນການເຮັດວຽກ, ສຶກສາຮ່ຳຮຽນ, ຫຼື ແກ້ໄຂບັນຫາໃນຊີວິດປະຈຳວັນ. ແນວໃດກໍຕາມ, ເຄື່ອງມືທຸກຢ່າງຍ່ອມມີທັງຄຸນ ແລະ ໂທດ ຖ້າຖຶກນຳໃຊ້ໂດຍຄົນທີ່ບໍ່ຫວັງດີ. ໃນຖານະພົນລະເມືອງລາວໃນຍຸກດິຈິຕອນ, ການສ້າງພູມຄຸ້ມກັນໃຫ້ຕົວເອງໂດຍການຮູ້ເທົ່າທັນ “ດີບເຟກ” ແລະ ບໍ່ແຊຣ໌ຂ່າວປອມ ແມ່ນສິ່ງສຳຄັນທີ່ສຸດ ເພື່ອຮັກສາຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍໃນສັງຄົມຂອງພວກເຮົາ.