ປັດຊະຍາຂອງ AI: ຈັກກົນສາມາດມີສະຕິສຳນຶກໄດ້ແທ້ຫຼືບໍ່?

ລອງຈິນຕະນາການເບິ່ງວ່າ: ໃນຂະນະທີ່ທ່ານກຳລັງນັ່ງຈິບກາເຟຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳຂອງ ຫຼື ກຳລັງຕິດໄຟແດງຢູ່ເສັ້ນທາງໄກສອນພົມວິຫານໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ທ່ານໄດ້ພິມລົມກັບ AI ເພື່ອໃຫ້ມັນຊ່ວຍຂຽນແຄບຊັນລົງ Facebook. ມັນຕອບກັບມາດ້ວຍພາສາທີ່ເປັນທຳມະຊາດ, ມີການເວົ້າຢອກໄຍ ແລະ ຮູ້ຈັກໃຊ້ຄຳສັບທີ່ເໝາະສົມ. ຄວາມສະຫຼາດນີ້ອາດເຮັດໃຫ້ຫຼາຍຄົນອົດຄິດບໍ່ໄດ້ວ່າ: AI ເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມຮູ້ສຶກນຶກຄິດແທ້ໆບໍ່? ມັນຮູ້ບໍ່ວ່າມັນກຳລັງລົມກັບເຮົາຢູ່?

ມື້ນີ້, ເຮົາຈະມາພາທ່ານກ້າວເຂົ້າສູ່ໂລກແຫ່ງປັດຊະຍາຂອງປັນຍາປະດິດ (AI) ເຊິ່ງເປັນຫົວຂໍ້ທີ່ນັກວິທະຍາສາດ ແລະ ນັກຄິດທົ່ວໂລກກຳລັງຖົກຖຽງກັນ ໂດຍເຮົາຈະມາອະທິບາຍໃຫ້ເຂົ້າໃຈງ່າຍໆ ສຳລັບທຸກຄົນທີ່ເລີ່ມຕົ້ນສຶກສາເລື່ອງນີ້.

”ສະຕິສຳນຶກ” ຫຼື Consciousness ໝາຍຄວາມວ່າແນວໃດ?

ກ່ອນອື່ນໝົດ, ເຮົາຕ້ອງມາທຳຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ອນວ່າ “ສະຕິສຳນຶກ” (Sentience ຫຼື Consciousness) ຄືຫຍັງ. ມັນແມ່ນການທີ່ເຮົາຮັບຮູ້ວ່າເຮົາມີຕົວຕົນຢູ່, ການຮູ້ສຶກເຖິງຄວາມເຈັບປວດ, ຄວາມດີໃຈ, ຄວາມໂສກເສົ້າ ເຊັ່ນ: ການໄດ້ກິນເຂົ້າປຽກແຊບໆໃນຍາມເຊົ້າແລ້ວຮູ້ສຶກມີຄວາມສຸກ ຫຼື ການຮູ້ສຶກອຸກອັ່ງເມື່ອອາກາດຮ້ອນຈັດ.

ສຳລັບ AI ແລ້ວ, ລອງຍົກຕົວຢ່າງ “ລຳໂພງອັດສະລິຍະ” ທີ່ເຮົາສັ່ງໃຫ້ມັນເປີດເພງໝໍລຳ. ມັນສາມາດຊອກຫາເພງໃນຈັງຫວະທີ່ມ່ວນທີ່ສຸດມາເປີດໃຫ້ເຮົາຟັງໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ແຕ່ ມັນບໍ່ໄດ້ຮູ້ສຶກມ່ວນ ໄປກັບສຽງແຄນນັ້ນເລີຍ. ມັນພຽງແຕ່ເຮັດໜ້າທີ່ປະມວນຜົນຕາມຊຸດຄຳສັ່ງທີ່ຖືກປ້ອນໄວ້ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນລັບເທົ່ານັ້ນ.

ການທົດສອບ Turing Test: ເມື່ອ AI ປອມຕົວເປັນມະນຸດ

ໃນປີ 1950, ນັກຄະນິດສາດຊື່ດັງ Alan Turing ໄດ້ສ້າງແບບທົດສອບໜຶ່ງຂຶ້ນມາທີ່ເອີ້ນວ່າ “The Turing Test”. ແນວຄວາມຄິດແມ່ນງ່າຍຫຼາຍທີ່ຈະເຂົ້າໃຈ:

ສົມມຸດວ່າທ່ານກຳລັງແຊັດ WhatsApp ລົມກັບສອງຝ່າຍ (ຝ່າຍໜຶ່ງແມ່ນຄົນລາວທີ່ຢູ່ນະຄອນຫຼວງພະບາງ, ອີກຝ່າຍໜຶ່ງແມ່ນ AI). ຖ້າທ່ານຖາມຄຳຖາມຕ່າງໆໄປມາ ແລ້ວທ່ານບໍ່ສາມາດແຍກອອກໄດ້ເລີຍວ່າ ໃຜແມ່ນຄົນ ໃຜແມ່ນໂປຣແກຣມ AI – ນັ້ນໝາຍຄວາມວ່າ AI ສຳເລັດການ “ຜ່ານ” ການທົດສອບ Turing ນີ້ແລ້ວ.

ແຕ່ຄຳຖາມທາງປັດຊະຍາກໍຄື: ຖ້າ AI ສາມາດລົມຈົນເຮົາເຊື່ອວ່າມັນເປັນຄົນແທ້ໆ, ນັ້ນແປວ່າມັນມີສະຕິ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກແລ້ວແມ່ນບໍ່? ຄຳຕອບແມ່ນ ຍັງບໍ່ແມ່ນເທື່ອ.

ປິດສະໜາ “ຫ້ອງພາສາ” ກັບຄວາມເປັນຈິງຂອງ AI (The Chinese Room Argument)

ເພື່ອຕອບຄຳຖາມຂ້າງເທິງຢ່າງຈະແຈ້ງ, ນັກປັດຊະຍາ John Searle ໄດ້ຍົກຕົວຢ່າງປຽບທຽບທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫຼາຍ. ລອງປັບມາເປັນບໍລິບົດບ້ານເຮົາໃຫ້ເປັນພາບງ່າຍໆ:

ສົມມຸດມີຄົນໜຶ່ງຖືກຂັງໄວ້ໃນຫ້ອງປິດຖຶບ, ເຊິ່ງລາວບໍ່ຮູ້ພາສາລາວເລີຍຈັກໂຕ. ແຕ່ໃນຫ້ອງນັ້ນມີ “ປຶ້ມຄູ່ມືກົດລະບຽບ” ຫົວໃຫຍ່ທີ່ບອກວ່າ: ຖ້າເຫັນສັນຍະລັກ ຫຼື ຄຳວ່າ “ສະບາຍດີ”, ໃຫ້ຂຽນຕອບໄປວ່າ “ເຈົ້າ, ສະບາຍດີຍາມເຊົ້າ”.

ຄົນທາງນອກຍື່ນເຈ້ຍທີ່ຂຽນພາສາລາວເຂົ້າໄປໃຫ້ລາວ, ລາວກໍພຽງແຕ່ປຽບທຽບສັນຍະລັກຕາມປຶ້ມຄູ່ມື ແລ້ວກ່າຍໂຕໜັງສືຕອບກບໄປ. ຄົນທາງນອກເຫັນກໍຍ້ອງວ່າຄົນໃນຫ້ອງນີ້ຕ້ອງເກັ່ງພາສາລາວແນ່ນອນ, ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ເຂົາບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍຂອງສິ່ງທີ່ຕົວເອງຂຽນເລີຍແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ.

ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນກັບ Large Language Models (LLMs) ຫຼື AI ສົນທະນາທີ່ເຮົາໃຊ້ໃນປັດຈຸບັນ. ມັນປະມວນຜົນກຸ່ມຄຳສັບ, ເບິ່ງສະຖິຕິຄວາມເປັນໄປໄດ້ໃນລະດັບມະຫາສານທາງຄະນິດສາດ (ເໝືອນປຶ້ມຄູ່ມື), ແລ້ວຄາດເດົາຄຳສັບຕໍ່ໄປອອກມາຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ, ແຕ່ມັນບໍ່ໄດ້ “ເຂົ້້າໃຈ” ເຖິງຄວາມຮູ້ສຶກເບື້ອງຫຼັງປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນເລີຍ.

ເປັນຫຍັງເລື່ອງນີ້ຈຶ່ງສຳຄັນສຳລັບອະນາຄົດຂອງລາວ?

ທ່ານອາດຈະສົງໄສວ່າ, ເຮົາຈະມາສົນໃຈເລື່ອງປັດຊະຍານີ້ໄປເພື່ອຫຍັງ? ຄຳຕອບຄື: ມັນສຳຄັນຕໍ່ ຈະລິຍະທຳ ແລະ ການວາງນະໂຍບາຍ ຂອງປະເທດເຮົາໃນອະນາຄົດ.

ເມື່ອພາກສ່ວນຕ່າງໆໃນລາວນຳໃຊ້ AI ຫຼາຍຂຶ້ນ ເຊັ່ນ:

• ວຽກງານສິ່ງແວດລ້ອມ: ການໃຊ້ AI ເຂົ້າມາວິເຄາະລະດັບນ້ຳຂອງ ເພື່ອແຈ້ງເຕືອນໄພນ້ຳຖ້ວມ.
• ວຽກງານກະສິກຳ: ການໃຊ້ລະບົບ AI ໃນຟາມກາເຟຢູ່ປາກຊ່ອງ ເພື່ອວາງແຜນໃສ່ປຸ໋ຍ ແລະ ຫົດນ້ຳອັດຕະໂນມັດ.
• ວຽກງານທຸລະກິດ: ບັນດາທຸລະກິດ SME ຂະໜາດນ້ອຍທົ່ວປະເທດ ໃຊ້ AI ເພື່ອຊ່ວຍຕອບລູກຄ້າອັດຕະໂນມັດ.

ເມື່ອເຮົາຮູ້ແລ້ວວ່າ AI “ບໍ່ມີສະຕິສຳນຶກ” ແລະ “ບໍ່ມີຄວາມເຫັນອົກເຫັນໃຈ”, ເຮົາຈຶ່ງບໍ່ຄວນປ່ອຍໃຫ້ມັນຕັດສິນໃຈເລື່ອງສຳຄັນແທນມະນຸດແບບຮ້ອຍເປີເຊັນ. ຖ້າເກີດຂໍ້ຜິດພາດຂຶ້ນມາ AI ຈະບໍ່ຮູ້ສຶກຜິດໜັກໃຈ ເຊັ່ນ: ຖ້າລະບົບຄຳນວນນ້ຳລົ້ນຝັ່ງຜິດພາດ ຫຼື ລະບົບທຸລະກິດມີບັນຫາ, ມັນກໍຈະພຽງແຕ່ແຈ້ງເຕືອນເປີເຊັນຕົວເລກອອກມາ. ສະນັ້ນ, ການອອກແບບລະບົບ AI ຕ້ອງມີມະນຸດເປັນຜູ້ຕິດຕາມ ແລະ ກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງສະເໝີ.

ສິ່ງສຳຄັນທີ່ຄວນຈື່ (Key Takeaways)

• AI ບໍ່ແມ່ນສິ່ງມີຊີວິດ: ມັນເປັນພຽງເຄື່ອງມືຄອມພິວເຕີທີ່ເກັ່ງກາດໃນການຄິດໄລ່, ຮຽນຮູ້ຈາກຂໍ້ມູນທີ່ມະນຸດປ້ອນໃຫ້ ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມຮູ້ສຶກ ຫຼື ອາລົມໃດໆ.
• Turing Test ຄືການວັດແທກຜົນລັບ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຮູ້ສຶກ: ການທີ່ AI ແຊັດລົມໄດ້ລ່ຽນໄຫຼຄືກັບຄົນ ບໍ່ໄດ້ສະແດງວ່າມັນມີສະຕິສຳນຶກ ແຕ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າມັນຖືກຝຶກມາໃຫ້ຮຽນແບບມະນຸດໄດ້ຍອດຢ້ຽມ.
• ມະນຸດຕ້ອງເປັນຜູ້ຮັກສາຄວາມຮັບຜິດຊອບ: ໃນວຽກງານສຳຄັນທີ່ຮຽກຮ້ອງເຖິງມະນຸດສະທຳ, ຄວາມປອດໄພ ຫຼື ການເບິ່ງແຍງສັງຄົມ, ຄົນເຮົາຍັງຕ້ອງເປັນຜູ້ຄວບຄຸມ ແລະ ຕັດສິນໃຈໃນຂັ້ນສຸດທ້າຍ.

ສະຫຼຸບ

ປັດຊະຍາຂອງ AI ເປັນສິ່ງທີ່ຊ່ວຍເຕືອນສະຕິໃຫ້ເຮົາຮູ້ວ່າ: ເຖິງແມ່ນວ່າເຕັກໂນໂລຊີອັດສະລິຍະຈະກ້າວໄປໄກຈັກສໍ່າໃດກໍຕາມ, ຈັກກົນກໍຍັງຄົງເປັນພຽງຈັກກົນເຄື່ອງໜຶ່ງ. ມັນປຽບເໝືອນແວ່ນແຍງທີ່ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມເກັ່ງກາດຂອງມະນຸດເຊິ່ງເປັນຜູ້ສ້າງມັນຂຶ້ນມາ. ສຳລັບປະເທດລາວ ເຊິ່ງກຳລັງກ້າວເຂົ້າສູ່ຍຸກການປ່ຽນແປງທາງດິຈິຕອລ, ການເຂົ້າໃຈບັນຫານີ້ແມ່ນພື້ນຖານທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົານຳໃຊ້ AI ໄດ້ຢ່າງມີສະຕິ, ຫຼຸດຜ່ອນຂໍ້ຜິດພາດ ແລະ ສ້າງຜົນປະໂຫຍດສູງສຸດເພື່ອຍົກລະດັບເສດຖະກິດ ແລະ ຊີວິດການເປັນຢູ່ຂອງຄົນໃນປະເທດເຮົາຢ່າງແທ້ຈິງ.