ການອະນຸລັກມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳດ້ວຍ Generative AI

ລອງຈິນຕະນາການເຖິງພາບຂອງໜັງສືໃບລານເກົ່າແກ່ ທີ່ຖືກເກັບຮັກສາໄວ້ໃນຫໍໄຕຂອງວັດຊຽງທອງ ທີ່ຫຼວງພະບາງ ຫຼື ພະພຸດທະຮູບຫີນຊາຍບູຮານຢູ່ຜາສາດຫີນວັດພູ ຈຳປາສັກ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຄືຊັບສົມບັດອັນລ້ຳຄ່າຂອງຊາດລາວ. ແຕ່ໜ້າເສຍດາຍ, ກາລະເວລາ, ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນຈາກແມ່ນ້ຳຂອງ, ແລະ ສະພາບອາກາດ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ມໍລະດົກເຫຼົ່ານີ້ຄ່ອຍໆເຊື່ອມສະພາບລົງ. ຕົວໜັງສືທຳທີ່ຈານລົງໃນໃບລານເລີ່ມຈາງຫາຍ, ແລະ ວັດຖຸບູຮານກໍມີຮອຍແຕກຫັກ.

ແລ້ວເຮົາຈະເຮັດແນວໃດເພື່ອຮັກສາປະຫວັດສາດເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ໃຫ້ລູກຫຼານ? ຄຳຕອບອາດຈະຢູ່ໃນເຕັກໂນໂລຊີທີ່ທັນສະໄໝທີ່ສຸດໃນປັດຈຸບັນ ນັ້ນກໍຄື Generative AI.

Generative AI ແມ່ນຫຍັງ?

ສຳລັບຜູ້ທີ່ອາດຈະຍັງບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍ, AI (Artificial Intelligence) ຫຼື ປັນຍາປະດິດ ແມ່ນໂປຣແກຣມຄອມພິວເຕີທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນມາເພື່ອໃຫ້ມີຄວາມສາມາດຄິດ ແລະ ຮຽນຮູ້ຄືກັບມະນຸດ. ສ່ວນ Generative AI ແມ່ນສາຂາໜຶ່ງຂອງ AI ທີ່ບໍ່ພຽງແຕ່ປຸງແຕ່ງຂໍ້ມູນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ມັນຍັງສາມາດ “ສ້າງ” ສິ່ງໃໝ່ໆຂຶ້ນມາໄດ້ ເຊັ່ນ: ສ້າງຮູບພາບ, ຂຽນຂໍ້ຄວາມ, ຫຼື ແມ່ນແຕ່ຊ່ວຍສ້ອມແປງຮູບພາບທີ່ຂາດຫາຍໄປ ໂດຍອີງຈາກຂໍ້ມູນທີ່ມັນເຄີຍຮຽນຮູ້ມາ.

ໃນບໍລິບົດຂອງການອະນຸລັກວັດທະນະທຳ, ໃຫ້ປຽບທຽບ Generative AI ຄືກັບນັກບູຮານຄະດີຜູ້ຊ່ຽວຊານ ທີ່ສາມາດເບິ່ງເຫັນຊິ້ນສ່ວນຂອງໄຫຫີນທີ່ແຕກຫັກຢູ່ຊຽງຂວາງ ແລ້ວສາມາດແຕ້ມພາບຈຳລອງໄດ້ວ່າ ໄຫຫີນໜ່ວຍນັ້ນຕອນທີ່ສົມບູນມີຮູບຮ່າງຄືແນວໃດ.

AI ຊ່ວຍຫັນມໍລະດົກລາວໃຫ້ເປັນດິຈິຕອນໄດ້ແນວໃດ?

ການຫັນເປັນດິຈິຕອນ (Digitization) ແມ່ນການປ່ຽນວັດຖຸທາງກາຍະພາບ ໃຫ້ກາຍເປັນຂໍ້ມູນທີ່ເກັບໄວ້ໃນຄອມພິວເຕີ. ມາເບິ່ງກັນວ່າ Generative AI ສາມາດຊ່ວຍວຽກນີ້ໃນສະພາບແວດລ້ອມຂອງລາວເຮົາໄດ້ແນວໃດແດ່:

1. ການຟື້ນຟູໜັງສືໃບລານທີ່ຈາງຫາຍ

ໜັງສືໃບລານຫຼາຍຜູກທີ່ບັນທຶກກົດໝາຍບູຮານ ຫຼື ຄຳສອນທາງພຸດທະສາສະໜາ ມັກຈະມີຕົວອັກສອນທຳ (Lao Tham) ທີ່ລຶບເລືອນໄປຕາມການເວລາ.

• ວິທີແກ້ໄຂ: ເມື່ອເຮົາຖ່າຍຮູບໜັງສືໃບລານເຫຼົ່ານັ້ນ, Generative AI ສາມາດວິເຄາະຮູບແບບຂອງຕົວໜັງສືທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ ແລະ “ທຳນາຍ” ເສັ້ນຂີດທີ່ຂາດຫາຍໄປ ເຮັດໃຫ້ຕົວໜັງສືກັບມາແຈ້ງອ່ານໄດ້ອີກຄັ້ງໃນໜ້າຈໍຄອມພິວເຕີ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງໄປສຳຜັດກັບໃບລານແທ້ໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍຫາຍ.

2. ການສ້າງແບບຈຳລອງ 3 ມິຕິ ສຳລັບວັດຖຸບູຮານ (3D Modeling)

ລອງນຶກພາບຮູບປັ້ນທີ່ແຕກຫັກ ຫຼື ລວດລາຍແກະສະຫຼັກຢູ່ປະຕູໄຊທີ່ອາດຈະຫຼຸ້ຍຫ້ຽນ.

• ວິທີແກ້ໄຂ: ເຮົາສາມາດປ້ອງຂໍ້ມູນຮູບພາບຂອງຊິ້ນສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃຫ້ AI. ຈາກນັ້ນ, Generative AI ຈະເຮັດການປະຕິດປະຕໍ່ ແລະ ສ້າງແບບຈຳລອງ 3 ມິຕິ (3D Model) ທີ່ສົມບູນແບບດັ້ງເດີມຂຶ້ນມາໃນໂລກດິຈິຕອນ ເພື່ອຈັດສະແດງໃນພິພິທະພັນອອນລາຍ ໃຫ້ນັກຮຽນນັກສຶກສາໄດ້ຮຽນຮູ້.

3. ການແປ ແລະ ການຈັດເກັບເຂົ້າລະບົບ (Archiving)

ນອກຈາກການຟື້ນຟູຮູບພາບແລ້ວ, AI ສາມາດຊ່ວຍແປພາສາບູຮານ ໃຫ້ກາຍເປັນພາສາລາວໃນຍຸກປັດຈຸບັນ ເຊິ່ງຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກສຶກສາຢູ່ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ສາມາດເຂົ້າເຖິງແລະສຶກສາຄົ້ນຄວ້າປະຫວັດສາດໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ.

ກ່ຽວກັບຈັນຍາບັນ ແລະ ນະໂຍບາຍ (AI Ethics and Policy)

ເຖິງແມ່ນວ່າ AI ຈະເກັ່ງສ່ຳໃດກໍຕາມ, ແຕ່ການນຳໃຊ້ AI ກັບ “ມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳ” ແມ່ນມີຄວາມລະອຽດອ່ອນສູງຫຼາຍ ເຊິ່ງເຮົາຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງຈຸດເຫຼົ່ານີ້:

• ການປັ້ນແຕ່ງຂໍ້ມູນ (AI Hallucination): ບາງຄັ້ງ AI ກໍອາຈເດົາຂໍ້ມູນຜິດພາດ. ຖ້າ AI ເດົາຄຳສັບໃນຄຳພີທາງສາສະໜາຜິດໄປ ແມ່ນແຕ່ຄຳດຽວ, ຄວາມໝາຍອາດຈະປ່ຽນໄປທັງໝົດ. ດັ່ງນັ້ນ, ເຮົາຈຶ່ງຍັງຕ້ອງການ ມະນຸດ (ເຊັ່ນ: ພະສົງ ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານອັກສອນທຳ ຫຼື ນັກປະຫວັດສາດ) ເຂົ້າມາກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງສະເໝີ.
• ລິຂະສິດ ແລະ ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ: ເມື່ອ AI ສ້າງຮູບພາບໃໝ່ຂອງວັດຖຸບູຮານລາວຂຶ້ນມາ, ໃຜເປັນເຈົ້າຂອງຜົນງານນັ້ນ? ມັນສຳຄັນຫຼາຍທີ່ພາກລັດຕ້ອງມີນະໂຍບາຍຄຸ້ມຄອງ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າມໍລະດົກຂອງຊາດ ຈະບໍ່ຖືກນຳໄປຫາຜົນປະໂຫຍດທາງການຄ້າໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ.

ຈຸດສຳຄັນທີ່ຄວນຈື່ (Key Takeaways)

• Generative AI ບໍ່ໄດ້ມາປ່ຽນແທນນັກປະຫວັດສາດ, ແຕ່ມາເປັນ “ເຄື່ອງມືເສີມ” ເພື່ອຊ່ວຍອະນຸລັກວັດຖຸບູຮານຈາກການເຊື່ອມສະພາບ.
• ມັນສາມາດຊ່ວຍເຕີມເຕັມຕົວໜັງສືບູຮານທີ່ຈາງຫາຍຢູ່ເທິງໜັງສືໃບລານ ແລະ ສ້າງແບບຈຳລອງ 3 ມິຕິສຳລັບວັດຖຸທີ່ແຕກຫັກ.
• ຈັນຍາບັນເປັນສິ່ງສຳຄັນທີ່ສຸດ: ການນຳໃຊ້ AI ຕ້ອງຢູ່ພາຍໃຕ້ການກວດສອບຂອງມະນຸດສະເໝີ ເພື່ອປ້ອງກັນການບິດເບືອນປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳອັນດີງາມຂອງລາວ.

ການຫັນມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳໃຫ້ເປັນດິຈິຕອນໂດຍໃຊ້ AI ບໍ່ແມ່ນການລຶບລ້າງອະດີດ, ແຕ່ເປັນການສ້າງຂົວເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງປະຫວັດສາດອັນຍາວນານຂອງລາວ ເຂົ້າກັບອະນາຄົດ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມພາກພູມໃຈໃນຊາດ ຍັງຄົງຢູ່ຄູ່ກັບຄົນລາວຕະຫຼອດໄປ.