ການໂຕ້ຖຽງເລື່ອງຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ: ກ້ອງວົງຈອນປິດ ແລະ AI

ລອງນຶກພາບເບິ່ງວ່າ ໃນຂະນະທີ່ທ່ານຍ່າງເລາະລົມຊົມວິວໃນງານບຸນພະທາດຫຼວງທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເຊິ່ງເຕັມໄປດ້ວຍຜູ້ຄົນຫຼາຍພັນຄົນ, ທ່ານສັງເກດເຫັນກ້ອງວົງຈອນປິດຕາມຈຸດຕ່າງໆ. ແຕ່ຈະເກີດຫຍັງຂຶ້ນ ຖ້າກ້ອງເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ພຽງແຕ່ບັນທຶກວິດີໂອໄວ້ຊື່ໆ, ແຕ່ພວກມັນສາມາດ “ຮັບຮູ້” ໄດ້ວ່າທ່ານແມ່ນໃຜ, ຍ່າງໄປທາງໃດ ແລະ ກຳລັງເຮັດຫຍັງຢູ່? ນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໃນໜັງວິທະຍາສາດອີກຕໍ່ໄປ, ແຕ່ມັນຄືພະລັງຂອງເຕັກໂນໂລຊີທີ່ເອີ້ນວ່າ Computer Vision ເຊິ່ງກຳລັງກາຍມາເປັນຈຸດສູນກາງຂອງການໂຕ້ຖຽງກ່ຽວກັບ “ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ” ໃນຍຸກດິຈິຕອນ.

Computer Vision (CV) ແມ່ນຫຍັງ?

ຂໍອະທິບາຍງ່າຍໆສຳລັບຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນ: Computer Vision (CV) ຫຼື ວິໄສທັດຄອມພິວເຕີ ແມ່ນສາຂາໜຶ່ງຂອງເຕັກໂນໂລຊີປັນຍາປະດິດ (AI - Artificial Intelligence) ທີ່ມອບ “ດວງຕາ” ແລະ “ສະໝອງ” ໃຫ້ກັບຄອມພິວເຕີ. ມັນຊ່ວຍໃຫ້ລະບົບສາມາດເບິ່ງເຫັນ, ເຂົ້າໃຈ ແລະ ວິເຄາະຮູບພາບ ຫຼື ວິດີໂອໄດ້ຄືກັບມະນຸດ.

ໃນອະດີດ, ຄອມພິວເຕີພຽງແຕ່ບັນທຶກພາບເປັນໄຟລ໌ດິຈິຕອນ, ແຕ່ມື້ນີ້ Computer Vision ຊ່ວຍໃຫ້ມັນສາມາດແຍກແຍະໄດ້ວ່າ ສິ່ງທີ່ຢູ່ໃນພາບນັ້ນແມ່ນ ລົດຈັກ, ຄົນຍ່າງຖະໜົນ, ສັດລ້ຽງ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ໃບໜ້າຂອງທ່ານເອງ.

AI ປ່ຽນກ້ອງວົງຈອນປິດທຳມະດາ ໃຫ້ສະຫຼາດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ?

ຖ້າເຮົາເວົ້າເຖິງກ້ອງວົງຈອນປິດ (CCTV) ໃນສະໄໝກ່ອນ, ເຮົາຈະໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກມັນພຽງແຕ່ຕອນທີ່ເກີດເຫດການແລ້ວຈຶ່ງມາເປີດເບິ່ງຍ້ອນຫຼັງ (ເຊັ່ນ: ເບິ່ງວ່າໃຜລັກລົດຈັກ ຫຼື ມີອຸບັດຕິເຫດແນວໃດ). ແຕ່ເມື່ອເຮົາເອົາ AI ເຂົ້າມາບວກໃສ່, ກ້ອງຈະກາຍເປັນ “ຜູ້ສັງເກດການທີ່ສະຫຼາດ” ທີ່ເຮັດວຽກໄດ້ດ້ວຍຕົວເອງ:

• ການຈື່ຈຳໃບໜ້າ (Facial Recognition): ລະບົບສາມາດສະແກນໃບໜ້າຂອງປະຊາຊົນ ແລະ ທຽບກັບຖານຂໍ້ມູນໄດ້ທັນທີ ເພື່ອຊອກຫາຄົນຮ້າຍ ຫຼື ຄົນທີ່ຫາຍສາບສູນ.
• ການຕິດຕາມການເຄື່ອນໄຫວອັດຕະໂນມັດ: ຍົກຕົວຢ່າງການສັນຈອນຢູ່ສີ່ແຍກໄຟແດງປະຕູໄຊ, ກ້ອງທີ່ຕິດຕັ້ງ AI ສາມາດນັບຈຳນວນລົດ, ແຍກປະເພດລົດ, ອ່ານປ້າຍທະບຽນ ແລະ ແຈ້ງເຕືອນເມື່ອມີລົດຝ່າໄຟແດງໄດ້ແບບອັດຕະໂນມັດ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງໃຊ້ຄົນນັ່ງເຝົ້າໜ້າຈໍຕະຫຼອດເວລາ.

ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ: ເຮົາກຳລັງຖືກຈັບຕາມອງຢູ່ຫຼືບໍ່?

ເຖິງແມ່ນວ່າເຕັກໂນໂລຊີນີ້ຈະມີຜົນປະໂຫຍດຫຼວງຫຼາຍໃນການຮັກສາຄວາມປອດໄພ ແຕ່ມັນກໍນຳມາເຊິ່ງຄຳຖາມໃຫຍ່ທາງດ້ານຈະລິຍະທຳ: ຂອບເຂດຂອງຄວາມເປັນສ່ວນຕົວຢູ່ໃສ?

ລອງຈິນຕະນາການວ່າ ທ່ານໄປນັ່ງກິນກາເຟຢູ່ຮ້ານ SME ທ້ອງຖິ່ນ ຫຼື ຍ່າງຊື້ເຄື່ອງຢູ່ຕະຫຼາດເຊົ້າ, ແລ້ວມີກ້ອງທີ່ໃຊ້ AI ບັນທຶກໃບໜ້າ, ເວລາ ແລະ ພຶດຕິກຳຂອງທ່ານໄວ້ໃນຖານຂໍ້ມູນດິຈິຕອນໂດຍທີ່ທ່ານບໍ່ໄດ້ຮັບຮູ້ ຫຼື ຍິນຍອມ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມກັງວົນຫຼາຍຢ່າງ:

• ການເກັບກຳຂໍ້ມູນໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ: ໃຜເປັນຜູ້ເກັບຮັກສາຂໍ້ມູນໃບໜ້າຂອງເຮົາ? ມັນຖືກເກັບໄວ້ດົນປານໃດ?
• ຄວາມສ່ຽງໃນການນຳໃຊ້ຜິດຈຸດປະສົງ: ຂໍ້ມູນເຫຼົ່ານີ້ອາດຕົກໄປຢູ່ໃນມືຂອງແຮັກເກີ ຫຼື ຖືກນຳໄປໃຊ້ເພື່ອຕິດຕາມຊີວິດສ່ວນຕົວຂອງປະຊາຊົນເກີນຄວາມຈຳເປັນ ເຊິ່ງອາດກະທົບຕໍ່ສິດທິສ່ວນບຸກຄົນ.
• ຄວາມຜິດພາດຂອງລະບົບ: AI ຍັງບໍ່ສົມບູນແບບ 100%. ມັນອາດຈະຈື່ໜ້າຄົນຜິດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຄົນບໍລິສຸດກາຍເປັນຜູ້ຕ້ອງສົງໄສໄດ້ເຊັ່ນກັນ.

ການຊັ່ງນໍ້າໜັກລະຫວ່າງຄວາມປອດໄພ ແລະ ສິດທິສ່ວນບຸກຄົນໃນລາວ

ສຳລັບປະເທດລາວທີ່ກຳລັງກ້າວເຂົ້າສູ່ຍຸກດິຈິຕອນຢ່າງເຕັມຕົວ, ການນຳໃຊ້ລະບົບວິເຄາະພາບ ຫຼື Computer Vision ເປັນສິ່ງທີ່ຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້ ເພາະມັນຊ່ວຍສ້າງເມືອງທັນສະໄໝ (Smart City), ຄຸ້ມຄອງການສັນຈອນທີ່ແອອັດໃນນະຄອນຫຼວງ, ແລະ ຊ່ວຍປ້ອງກັນອາຊະຍາກຳ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ພວກເຮົາຕ້ອງມີການວາງມາດຕະການທີ່ຊັດເຈນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມຍຸຕິທຳ:

1. ຄວາມໂປ່ງໃສ: ຕ້ອງມີປ້າຍແຈ້ງເຕືອນປະຊາຊົນສະເໝີເມື່ອຜ່ານຈຸດທີ່ມີກ້ອງ AI ບັນທຶກ ແລະ ວິເຄາະໃບໜ້າ ເພື່ອໃຫ້ທຸກຄົນຮັບຮູ້.
2. ການຄຸ້ມຄອງຂໍ້ມູນສ່ວນບຸກຄົນ: ທັງພາກລັດ ແລະ ເອກະຊົນ ຄວນມີນະໂຍບາຍທີ່ເຄັ່ງຄັດວ່າຂໍ້ມູນໃບໜ້າຈະບໍ່ຖືກນຳໄປຂາຍ ຫຼື ໃຊ້ໃນທາງທີ່ຜິດ.
3. ການປິດບັງຕົວຕົນ (Anonymization): ຖ້າຈຸດປະສົງແມ່ນພຽງເພື່ອນັບຈຳນວນຄົນໃນງານບຸນ, ລະບົບ AI ຄວນຖືກຕັ້ງຄ່າໃຫ້ປິດບັງໃບໜ້າ (ເບລີໃບໜ້າ) ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຮູ້ວ່າໃຜເປັນໃຜ ແຕ່ຍັງສາມາດນັບຈຳນວນຕົວເລກໄດ້.

ບົດສະຫຼຸບທີ່ສຳຄັນ (Key Takeaways)

• Computer Vision (CV) ຄືເຕັກໂນໂລຊີ AI ທີ່ພັດທະນາໃຫ້ຄອມພິວເຕີສາມາດ “ເບິ່ງເຫັນ” ແລະ ເຂົ້າໃຈພາບໄດ້ຄືກັບມະນຸດ.
• ກ້ອງວົງຈອນປິດປ່ຽນຈາກການເປັນແຄ່ຕົວບັນທຶກພາບ ກາຍເປັນອຸປະກອນອັດສະລິຍະທີ່ສາມາດຈື່ຈຳໃບໜ້າ ແລະ ວິເຄາະພຶດຕິກຳໄດ້.
• ປັນຫາເລື່ອງ ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ ແມ່ນສິ່ງສຳຄັນ, ສັງຄົມຕ້ອງຫາຈຸດສົມດຸນລະຫວ່າງຄວາມປອດໄພລວມໝູ່ ແລະ ສິດທິໃນການບໍ່ຖືກຕິດຕາມຂອງບຸກຄົນ.
• ການນຳໃຊ້ AI ໃນສະຖານທີ່ສາທາລະນະຄວນມາພ້ອມກັບຄວາມໂປ່ງໃສ ແລະ ມີກົດລະບຽບຄຸ້ມຄອງຂໍ້ມູນທີ່ເຂັ້ມແຂງ.

ສະຫຼຸບແລ້ວ, ເຕັກໂນໂລຊີ Computer Vision ເປັນຄືກັບດາບສອງຄົມ. ມັນສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ການສັນຈອນໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນມີຄວາມເປັນລະບຽບຂຶ້ນ, ຊ່ວຍຮັກສາຄວາມປອດໄພໃນງານບຸນປະເພນີຕ່າງໆ ຫຼື ຊ່ວຍທຸລະກິດວາງແຜນການຕະຫຼາດ, ແຕ່ໃນຂະນະດຽວກັນ ພວກເຮົາທຸກຄົນກໍຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈ ແລະ ຮູ້ເທົ່າທັນເຖິງສິດທິຄວາມເປັນສ່ວນຕົວຂອງຕົນເອງ. ອະນາຄົດຂອງ AI ຄວນເປັນອະນາຄົດທີ່ເຕັກໂນໂລຊີຮັບໃຊ້ປະຊາຊົນ ໂດຍບໍ່ລ່ວງລະເມີດພື້ນທີ່ສ່ວນຕົວຂອງພວກເຮົາ.