ກົດໝາຍປັນຍາປະດິດ (AI Act): ລະບຽບການຂອງໂລກມີຄວາມໝາຍແນວໃດຕໍ່ປະເທດລາວ

ໃນຍຸກປະຈຸບັນ, ເຕັກໂນໂລຊີປັນຍາປະດິດ ຫຼື AI (Artificial Intelligence) ໄດ້ເຂົ້າມາມີບົດບາດໃນທຸກພາກສ່ວນຂອງຊີວິດປະຈຳວັນ. ຕັ້ງແຕ່ລະບົບການພະຍາກອນລະດັບນ້ຳຂອງ, ແອັບພລິເຄຊັນການເງິນທີ່ເຮົາໃຊ້ໂອນເງິນໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ຈົນໄປເຖິງລະບົບຕອບແຊັດອັດຕະໂນມັດ (Chatbot) ຂອງທຸລະກິດ SMEs. ແຕ່ເມື່ອ AI ມີຄວາມສະຫຼາດຂຶ້ນ, ຄວາມກັງວົນກ່ຽວກັບຄວາມປອດໄພ ແລະ ຈັນຍາບັນກໍເພີ່ມຂຶ້ນເຊັ່ນກັນ.

ດ້ວຍເຫດນີ້, ສາຫະພາບເອີຣົບ (EU) ແລະ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ຈຶ່ງໄດ້ເລີ່ມຮ່າງກົດໝາຍຄວບຄຸມ AI (AI Act) ອອກມາ. ບົດຄວາມນີ້ຈະພາທ່ານມາທຳຄວາມເຂົ້າໃຈແບບເຂົ້າໃຈງ່າຍໆ ວ່າເປັນຫຍັງກົດໝາຍທີ່ຢູ່ອີກຊີກໂລກໜຶ່ງ ຈຶ່ງສຳຄັນ ແລະ ອາດຈະປ່ຽນແປງອະນາຄົດຂອງການພັດທະນາຊອບແວໃນ ສປປ ລາວ ແລະ ພາກພື້ນອາຊຽນ.

ກົດໝາຍປັນຍາປະດິດ (AI Act) ແມ່ນຫຍັງ?

ສຳລັບຜູ້ທີ່ກຳລັງເລີ່ມສຶກສາ, ໃຫ້ລອງນຶກພາບເຖິງ ກົດລະບຽບຈະລາຈອນໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ຖ້າບໍ່ມີໄຟແດງ, ປ້າຍບອກທາງ ຫຼື ກົດໝາຍກຳນົດຄວາມໄວ, ຖະໜົນຫົນທາງກໍຄົງຈະວຸ້ນວາຍ ແລະ ເກີດອຸບັດຕິເຫດໄດ້ງ່າຍ. ກົດໝາຍປັນຍາປະດິດ (AI Act) ກໍເຮັດໜ້າທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ແຕ່ເປັນ “ໄຟຈະລາຈອນ” ສຳລັບເຕັກໂນໂລຊີ.

ຈຸດປະສົງຫຼັກຂອງກົດໝາຍເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນເພື່ອຮັບປະກັນວ່າ: AI ທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນມາຈະຕ້ອງມີຄວາມປອດໄພ, ບໍ່ລຳອຽງ, ໂປ່ງໃສ ແລະ ບໍ່ທຳລາຍສິດທິມະນຸດ. ລະບົບ AI ທີ່ອັນຕະລາຍຮ້າຍແຮງຈະຖືກສັ່ງຫ້າມ, ສ່ວນລະບົບທົ່ວໄປເຊັ່ນ ChatGPT ແມ່ນຕ້ອງໄດ້ເປີດເຜີຍແຫຼ່ງທີ່ມາຂອງຂໍ້ມູນຢ່າງຊັດເຈນ.

ເປັນຫຍັງລະບຽບການຂອງໂລກຈຶ່ງສຳຄັນກັບ ສປປ ລາວ?

ຫຼາຍຄົນອາດຈະຄິດວ່າ: “ກົດໝາຍຂອງເອີຣົບ ກໍໃຊ້ແຕ່ຢູ່ເອີຣົບ, ມັນກ່ຽວຫຍັງກັບລາວ?” ຄຳຕອບແມ່ນ “ການເຊື່ອມໂຍງຂອງຕະຫຼາດໂລກ”.

• ປຽບທຽບພາກກະສິກຳກັບເຕັກໂນໂລຊີ: ລອງນຶກເຖິງຊາວກະສິກອນທີ່ປູກກາເຟຢູ່ເມືອງປາກຊ່ອງ. ຖ້າພວກເຂົາຕ້ອງການສົ່ງອອກກາເຟໄປຂາຍຢູ່ເອີຣົບ, ພວກເຂົາກໍຕ້ອງປູກກາເຟໃຫ້ໄດ້ຕາມມາດຕະຖານຄວາມປອດໄພດ້ານອາຫານຂອງເອີຣົບ. ໃນໂລກຂອງຊອບແວກໍເຊັ່ນກັນ! ຖ້ານັກພັດທະນາ (Developer) ຫຼື ບໍລິສັດ Startup ໃນລາວ ຕ້ອງການສ້າງແອັບພລິເຄຊັນ ຫຼື ຊອບແວທີ່ມີ AI ໄປຂາຍໃຫ້ລູກຄ້າທົ່ວໂລກ, ເຂົາເຈົ້າກໍຕ້ອງອອກແບບລະບົບໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບມາດຕະຖານຂອງ AI Act ເຫຼົ່ານີ້.

ຜົນກະທົບຕໍ່ພາກທຸລະກິດ ແລະ ການສ້າງແອັບໃນອາຊຽນ

ເມື່ອກົດໝາຍເຫຼົ່ານີ້ມີຜົນບັງຄັບໃຊ້, ທຸລະກິດໃນລາວ ແລະ ອາຊຽນ ທີ່ນຳໃຊ້ AI ເຂົ້າໃນການບໍລິການ ຈະຕ້ອງໄດ້ປັບຕົວໃນຫຼາຍດ້ານ:

1. ຕ້ອງມີຄວາມໂປ່ງໃສ (Transparency)

ຖ້າທະນາຄານ ຫຼື ບໍລິສັດໂທລະຄົມມະນາຄົມໃນລາວ ໃຊ້ AI ເພື່ອຄັດກອງໃບສະໝັກວຽກ ຫຼື ພິຈາລະນາການປ່ອຍສິນເຊື່ອ, ລະບົບນັ້ນຈະຕ້ອງສາມາດອະທິບາຍໄດ້ວ່າ “ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເລືອກຄົນນີ້?” ຫຼື “ເປັນຫຍັງຈຶ່ງປະຕິເສດສິນເຊື່ອ?” ນອກຈາກນັ້ນ, ຫາກໃຊ້ Chatbot ລົມກັບລູກຄ້າ, ຕ້ອງມີແຈ້ງເຕືອນໃຫ້ລູກຄ້າຮູ້ສະເໝີວ່າພວກເຂົາກຳລັງລົມກັບ AI ຢູ່, ບໍ່ແມ່ນຄົນແທ້.

2. ການປົກປ້ອງຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວ (Data Privacy)

AI ຈະສະຫຼາດໄດ້ ກໍຕໍ່ເມື່ອມີຂໍ້ມູນ (Data) ຈຳນວນມະຫາສານໄປຝຶກຝົນມັນ. ແຕ່ການເກັບຂໍ້ມູນນັ້ນຕ້ອງເຄົາລົບສິດທິສ່ວນບຸກຄົນ. ຕົວຢ່າງ: ການໃຊ້ AI ເພື່ອວິເຄາະຂໍ້ມູນຄົນເຈັບໃນໂຮງໝໍ, ຂໍ້ມູນເຫຼົ່ານັ້ນຕ້ອງຖືກປົກປິດຊື່ ແລະ ໄດ້ຮັບການຍິນຍອມຈາກຄົນເຈັບກ່ອນສະເໝີ.

3. ເປັນໂອກາດໃນການແຂ່ງຂັນ (Competitive Advantage)

ສຳລັບບໍລິສັດໄອທີ (IT) ໃນລາວ, ແທນທີ່ຈະຫຼີກລ້ຽງ, ການພັດທະນາຊອບແວທີ່ໄດ້ມາດຕະຖານຈັນຍາບັນຂອງ AI ຈະກາຍເປັນຈຸດຂາຍທີ່ສຳຄັນ. ບໍລິສັດໃຫຍ່ໆໃນອາຊຽນ ຈະເລືອກຊື້ຊອບແວຈາກບໍລິສັດທີ່ສາມາດຮັບຮອງໄດ້ວ່າ ລະບົບຂອງພວກເຂົາປອດໄພ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍສາກົນ.

ຈຸດສຳຄັນທີ່ຄວນຈື່ (Key Takeaways)

• AI Act ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໄກຕົວ: ມັນຄືມາດຕະຖານໃໝ່ຂອງໂລກ ທີ່ຈະສົ່ງຜົນຕໍ່ວິທີທີ່ພວກເຮົາສ້າງ ແລະ ນຳໃຊ້ຊອບແວໃນອະນາຄົດ.
• ຄວາມໂປ່ງໃສຄືກຸນແຈສຳຄັນ: ທຸກຄັ້ງທີ່ສ້າງ AI ໃຫ້ກັບທຸລະກິດ, ຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງການອະທິບາຍໄດ້ ແລະ ກົງໄປກົງມາກັບຜູ້ໃຊ້ງານ.
• ກາລະໂອກາດໃໝ່: ການສຶກສາເລື່ອງຈັນຍາບັນຂອງ AI (AI Ethics) ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຍົກລະດັບອຸດສາຫະກຳດິຈິຕອນຂອງລາວໃຫ້ທຽບເທົ່າສາກົນ.

ບົດສະຫຼຸບ

ເຖິງແມ່ນວ່າ ກົດໝາຍປັນຍາປະດິດ (AI Act) ຈະຖືກຮ່າງຂຶ້ນໃນເອີຣົບ ຫຼື ອາເມລິກາ, ແຕ່ຜົນກະທົບຂອງມັນກໍປຽບເໝືອນຄື້ນນ້ຳທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍມາຮອດ ສປປ ລາວ ແລະ ອາຊຽນ. ສຳລັບນັກທຸລະກິດ, ນັກສຶກສາ ແລະ ປະຊາຊົນລາວທົ່ວໄປ, ການເຂົ້າໃຈກົດລະບຽບເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ພຽງແຕ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາສາມາດນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີໄດ້ຢ່າງປອດໄພ, ແຕ່ຍັງເປັນການກຽມພ້ອມຕົນເອງເພື່ອສາມາດແຂ່ງຂັນໃນຕະຫຼາດໂລກ ທີ່ກຳລັງຂັບເຄື່ອນດ້ວຍ AI ໃນຍຸກດິຈິຕອນນີ້ໄດ້ຢ່າງໝັ້ນໃຈ ແລະ ຍືນຍົງ.