ຂໍ້ທ້າທາຍໃນການແປສຳນວນພາສາລາວ: ເປັນຫຍັງ AI ຈຶ່ງແປຜິດພາດທາງວັດທະນະທຳ?

ເຄີຍສົງໄສບໍ່ວ່າ ເວລາເຮົາເອົາຄຳສຸພາສິດຂອງລາວມ່ວນໆໄປແປໃນ Google Translate ແລ້ວຜົນທີ່ອອກມາອ່ານແລ້ວມັນເບິ່ງແປກໆ ຫຼື ຕີຄວາມໝາຍຜິດໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ? ນັ້ນແມ່ນຍ້ອນວ່າລະບົບປັນຍາປະດິດ (AI) ໃນປັດຈຸບັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເກັ່ງຫຼາຍໃນການຄຳນວນ ແຕ່ກໍຍັງມີບັນຫາຢ່າງໜັກໃນການເຂົ້າໃຈ “ຄວາມໝາຍແຝງທາງວັດທະນະທຳ”. ມື້ນີ້ເຮົາຈະມາລົມກັນວ່າ ເປັນຫຍັງເລື່ອງນີ້ຈຶ່ງຍັງເປັນສິ່ງທ້າທາຍໃຫຍ່ໃນໂລກຂອງເຕັກໂນໂລຊີ.

ຮູ້ຈັກກັບ NLP: ມັນສະໝອງທີ່ອ່ານພາສາຂອງ AI

ກ່ອນອື່ນໝົດ, ເຮົາມາຮູ້ຈັກກັບຄຳວ່າ NLP (Natural Language Processing) ຫຼື ພາສາລາວເອີ້ນວ່າ “ການປະມວນຜົນພາສາທຳມະຊາດ”. ເວົ້າໃຫ້ເຂົ້າໃຈງ່າຍໆກໍຄື ເປັນເຕັກໂນໂລຊີທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ຄອມພິວເຕີສາມາດ ອ່ານ, ເຂົ້າໃຈ ແລະ ໂຕ້ຕອບກັບພາສາຂອງມະນຸດໄດ້. ບໍ່ວ່າຈະເປັນເວລາເຮົາພິມຖາມ ChatGPT, ໃຊ້ແອັບແປພາສາ ຫຼື ໃຫ້ໂທລະສັບອ່ານສຽງມະນຸດ, ທັງໝົດນີ້ແມ່ນອາໄສເຕັກໂນໂລຊີ NLP ເປັນໂຕຂັບເຄື່ອນ.

ຍ້ອນຫຍັງການແປພາສາແບບ “ຕົງຕົວ” ຈຶ່ງມັກມີບັນຫາ?

NLP ເກັ່ງຫຼາຍໃນການແປປະໂຫຍກທົ່ວໄປທີ່ກົງໄປກົງມາ ເຊັ່ນ “ຂ້ອຍຢາກກິນເຂົ້າ” ຫຼື “ລົດຕິດຫຼາຍຢູ່ດົງໂດກ”. ແຕ່ເມື່ອພົບກັບ “ສຳນວນ” ຫຼື “ຄຳສຸພາສິດ”, AI ມັກຈະຕົກມ້າຕາຍ.

ເຫດຜົນກໍເພາະວ່າ ລະບົບມັກຈະພະຍາຍາມແປແບບ “ຕົງຕົວ” ຫຼື ແປຕາມຕົວໜັງສືເທື່ອລະຄຳ (Literal Translation) ໂດຍບໍ່ເຂົ້າໃຈຄວາມເຊື່ອ, ວິຖີຊີວິດ ແລະ ວັດທະນະທຳທີ່ເຊື່ອງຢູ່ເບື້ອງຫຼັງປະໂຫຍກນັ້ນໆ.

ຕົວຢ່າງສຳນວນລາວ ທີ່ AI ຍັງຕີຄວາມໝາຍບໍ່ແຕກ

ລອງມາເບິ່ງຕົວຢ່າງສຳນວນທີ່ຄົນລາວເຮົາມັກໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ:

• “ເຫັນຊ້າງຂີ້ ຂີ້ຕາມຊ້າງ”:
  • ຄວາມໝາຍຈິງ: ໝາຍເຖິງການພະຍາຍາມຮຽນແບບແຂ່ງຂັນກັບຄົນທີ່ມີຖານະດີກວ່າ ທັງທີ່ຕົນເອງບໍ່ມີກຳລັງຊັບພໍ.
  • ການແປຂອງ AI: ມັນອາດຈະແປເປັນພາສາອັງກິດກົງໆວ່າ “Seeing an elephant poop, poop like an elephant.” ຄົນຕ່າງປະເທດອ່ານແລ້ວຄືຊິງົງວ່າ ເປັນຫຍັງເຮົາຕ້ອງໄປຮຽນແບບຊ້າງ! (ຄວາມໝາຍທີ່ຖືກໃນພາສາອັງກິດອາດທຽບໄດ້ກັບສຳນວນ “Keeping up with the Joneses”).
• “ເຂົ້າເມືອງຕາຫຼິ່ວ ຕ້ອງຫຼິ່ວຕາຕາມ”:
  • ຄວາມໝາຍຈິງ: ການປັບຕົວໃຫ້ເຂົ້າກັບສະຖານທີ່ ຫຼື ວັດທະນະທຳໃໝ່ໆ (ເຊັ່ນ: ການນຸ່ງສິ້ນເຂົ້າວັດທີ່ພະທາດຫຼວງ).
  • ການແປຂອງ AI: AI ອາດແປວ່າ “Enter a squinting town, you must squint your eyes,” ເຊິ່ງຜິດພ້ຽນໄປຈາກຄວາມໝາຍ “When in Rome, do as the Romans do” ຢ່າງສິ້ນເຊີງ.
• “ໝາເຫົ່າໃບຕອງແຫ້ງ”:
  • ຄວາມໝາຍຈິງ: ໝາຍເຖິງຄົນທີ່ມັກເວົ້າສຽງດັງ ຫຼື ຂູ່ໃຫ້ຢ້ານ ແຕ່ບໍ່ກ້າເຮັດແທ້.
  • ການແປຂອງ AI: ມັນອາດແປກົງໆວ່າ “Dog barking at dry banana leaves,” ໃນຂະນະທີ່ຄົນຟັງຈະບໍ່ເຂົ້າໃຈວ່າ “ໃບຕອງແຫ້ງ” ມັນສື່ເຖິງອາການຢ້ານກົວ ຫຼື ການເວົ້າຂູ່ແນວໃດ.

ເປັນຫຍັງ AI ຈຶ່ງຂາດຄວາມເຂົ້າໃຈທາງວັດທະນະທຳ?

1. ຂາດປະສົບການຮ່ວມ ແລະ ບໍລິບົດອ້ອມຂ້າງ (Lack of Context): ຄອມພິວເຕີບໍ່ເຄີຍມາຢືນຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳຂອງຍາມນ້ຳບົກ, ບໍ່ເຄີຍພົບກັບລົດຕິດຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ແລະ ບໍ່ເຄີຍເຂົ້າຮ່ວມງານບຸນປະເພນີຕ່າງໆໃນລາວ. ມັນພຽງແຕ່ປະມວນຜົນໂຕໜັງສືຈາກຖານຂໍ້ມູນ ມັນຈຶ່ງບໍ່ສາມາດຈິນຕະນາການເຖິງຄວາມຮູ້ສຶກ ຫຼື ສະພາບແວດລ້ອມນັ້ນໄດ້.
2. ບັນຫາຂໍ້ມູນໜ້ອຍ (Low-Resource Language): ພາສາລາວຖືເປັນພາສາເກນທີ່ມີຂໍ້ມູນໃນລະບົບອິນເຕີເນັດໜ້ອຍ (Low-resource language) ເມື່ອທຽບກັບພາສາອັງກິດ ຫຼື ພາສາອື່ນໆ. ເມື່ອ AI ມີ “ປຶ້ມ” ຫຼື ບົດຄວາມໃຫ້ອ່ານຮຽນຮູ້ໜ້ອຍ ມັນກໍເລີຍບໍ່ເກັ່ງພໍທີ່ຈະຕີຄວາມສຳນວນທີ່ຊັບຊ້ອນເຫຼົ່ານີ້ອອກມາໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ.

ບົດສະຫຼຸບ

ເຖິງແມ່ນວ່າເຕັກໂນໂລຊີ NLP ຈະພັດທະນາໄປໄວສ່ຳໃດກໍຕາມ, ການແປພາສານັ້ນບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄຳສັບຈາກພາສາໜຶ່ງໄປອີກພາສາໜຶ່ງ, ຫາກແຕ່ເປັນການຖ່າຍທອດ “ຈິດວິນຍານ ແລະ ວັດທະນະທຳ”. ສຳນວນລາວທຸກຄຳລ້ວນແຕ່ມີປະຫວັດສາດ, ທຳມະຊາດ ແລະ ວິຖີຊີວິດຂອງຄົນລາວແຝງຢູ່. ໜ້າທີ່ສຳຄັນຂອງເຮົາໃນອະນາຄົດ ຄືການປ້ອນຂໍ້ມູນວັດທະນະທຳເຫຼົ່ານີ້ເຂົ້າໄປ ເພື່ອສອນໃຫ້ AI ເຂົ້າໃຈຄວາມເປັນ “ລາວ” ຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ແລະ ສາມາດສື່ສານກັບໂລກໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງແທ້ຈິງ.