ບົດບາດຂອງລັດຖະບານໃນການຄຸ້ມຄອງ AI ໃນອາຊຽນ: ບົດຮຽນສຳລັບອະນາຄົດ

ລອງນຶກພາບການຂັບລົດໃນຊົ່ວໂມງຮັ່ງຮີບຢູ່ເສັ້ນທາງໄຟແດງຕະຫຼາດເຊົ້າ ຫຼື ດົງປ່າລານໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ທີ່ບໍ່ມີໄຟອຳນາດ ຫຼື ຕຳຫຼວດຈະລາຈອນຄອຍເບິ່ງແຍງ. ມັນຄົງຈະວຸ້ນວາຍ, ສັບສົນ ແລະ ເກີດອຸບັດຕິເຫດໄດ້ງ່າຍແມ່ນບໍ?

ການນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີ ປັນຍາປະດິດ ຫຼື AI (Artificial Intelligence) ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າ AI ຈະມີປະໂຫຍດມະຫາສານໃນການຊ່ວຍວຽກງານຕ່າງໆ, ແຕ່ຖ້າຂາດກົດລະບຽບ ຫຼື “ໄຟຈະລາຈອນ” ມານຳພາ, AI ກໍອາດສ້າງຜົນກະທົບທາງລົບຕໍ່ສັງຄົມໄດ້. ມື້ນີ້ເຮົາຈະມາລົມກັນເຖິງບົດບາດຂອງລັດຖະບານໃນພາກພື້ນອາຊຽນ ໃນການສ້າງກົດລະບຽບເພື່ອຄຸ້ມຄອງ AI ແລະ ບົດຮຽນທີ່ ສປປ ລາວ ສາມາດຖອດຖອນໄດ້ຈາກປະເທດເພື່ອນບ້ານຄື: ໄທ ແລະ ຫວຽດນາມ.

ປັນຍາປະດິດ (AI) ແມ່ນຫຍັງ ແລະ ເປັນຫຍັງຕ້ອງມີກົດລະບຽບ?

ສຳລັບຜູ້ທີ່ອາດຈະຍັງໃໝ່ກັບວົງການນີ້, AI (Artificial Intelligence) ແມ່ນຄອມພິວເຕີ ຫຼື ລະບົບທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນມາໃຫ້ສາມາດຮຽນຮູ້, ຄິດວິເຄາະ ແລະ ຕັດສິນໃຈຄ້າຍຄືກັບມະນຸດ. ຕົວຢ່າງງ່າຍໆ ເຊັ່ນ: ລະບົບຕອບແຊັດອັດຕະໂນມັດ (Chatbot) ໃນເຟສບຸກເພຈຂອງຮ້ານຂາຍເຄື່ອງ, ຫຼື ລະບົບແນະນຳເພງໃນ YouTube.

ເຖິງ AI ຈະເກັ່ງປານໃດ, ມັນກໍຍັງຕ້ອງການ ຈັນຍາບັນ (Ethics) ແລະ ນະໂຍບາຍ (Policy) ມາຄວບຄຸມ ດ້ວຍເຫດຜົນຫຼັກໆຄື:

• ການປົກປ້ອງຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວ (Data Privacy): ປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ AI ເອົາຂໍ້ມູນລູກຄ້າຂອງທຸລະກິດ SME ຢູ່ລາວ ໄປເຜີຍແຜ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ.
• ຄວາມຍຸດຕິທຳ (Fairness): ປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ AI ມີຄວາມລຳອຽງໃນການຕັດສິນໃຈ ເຊັ່ນ: ການອະນຸມັດເງິນກູ້ ຫຼື ການຮັບຄົນເຂົ້າເຮັດວຽກ.
• ຄວາມປອດໄພ (Safety): ຮັບປະກັນວ່າລະບົບ AI ທີ່ໃຊ້ວິເຄາະລະດັບນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຂອງ ຫຼື ລະບົບເຕືອນໄພໄພພິບັດ ຈະເຮັດວຽກໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ບໍ່ຜິດພາດ.

ບົດຮຽນຈາກປະເທດເພື່ອນບ້ານ: ໄທ ແລະ ຫວຽດນາມ

ໃນຂະນະທີ່ເຕັກໂນໂລຊີ AI ກຳລັງເຕີບໂຕ, ປະເທດໃນພາກພື້ນອາຊຽນຕ່າງກໍເລີ່ມຮັບມືດ້ວຍວິທີການທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ທັງໃນລະດັບພາກພື້ນທີ່ຫຼ້າສຸດມີການອອກຮ່າງ “ແນວທາງການຄຸ້ມຄອງ ແລະ ຈັນຍາບັນ AI ຂອງອາຊຽນ (ASEAN Guide on AI Governance and Ethics)” ແລະ ການປັບຕົວຂອງແຕ່ລະປະເທດເອງ:

ປະເທດໄທ (Thailand): ເນັ້ນທິດທາງທີ່ຊັດເຈນ ແຕ່ບໍ່ປິດກັ້ນນັກພັດທະນາ

ລັດຖະບານໄທໄດ້ອອກ “ແນວທາງປະຕິບັດດ້ານຈັນຍາບັນປັນຍາປະດິດແຫ່ງຊາດ” (National AI Ethics Guidelines). ປະເທດໄທເລືອກໃຊ້ວິທີທີ່ເອີ້ນວ່າ “Soft Law” ຫຼື ກົດລະບຽບທີ່ເນັ້ນການຂໍຄວາມຮ່ວມມືຫຼາຍກວ່າການໃຊ້ກົດໝາຍບັງຄັບຢ່າງໜັກໜ່ວງ.

• ຈຸດປະສົງ: ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ພັດທະນາ ແລະ ພາກທຸລະກິດມີອິດສະຫຼະໃນການຄິດຄົ້ນສິ່ງໃໝ່ໆ, ແຕ່ຍັງຄົງຕ້ອງຮັບປະກັນວ່າລະບົບ AI ທີ່ໃຊ້ໃນໂຮງໝໍ ຫຼື ການເງິນ ຈະບໍ່ລະເມີດສິດທິຂອງປະຊາຊົນ.

ປະເທດຫວຽດນາມ (Vietnam): ມຸ່ງໜ້າສູ່ການເປັນຜູ້ນຳພ້ອມກົດໝາຍທີ່ຮັດກຸມ

ຫວຽດນາມ ໄດ້ປະກາດ “ຍຸດທະສາດການຄົ້ນຄວ້າ, ພັດທະນາ ແລະ ປະຍຸກໃຊ້ AI ແຫ່ງຊາດ ຮອດປີ 2030”. ເຂົາເຈົ້າບໍ່ພຽງແຕ່ເນັ້ນການສຶກສາ ແລະ ສ້າງນັກວິສະວະກອນ AI ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ລັດຖະບານຍັງກຳລັງຮ່າງກອບທາງກົດໝາຍທີ່ຊັດເຈນ ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມສ່ຽງຈາກເຕັກໂນໂລຊີນີ້.

• ຈຸດປະສົງ: ດຶງດູດບໍລິສັດເຕັກໂນໂລຊີໃຫຍ່ໆໃຫ້ມາລົງທຶນ ໂດຍມີນະໂຍບາຍ ແລະ ກົດໝາຍທີ່ຊັດເຈນວ່າ AI ສາມາດເຮັດຫຍັງໄດ້ ແລະ ເຮັດຫຍັງບໍ່ໄດ້ ເພື່ອສ້າງຄວາມໝັ້ນໃຈໃຫ້ນັກລົງທຶນ ແລະ ປະຊາຊົນ.

ສປປ ລາວ ຄວນກຽມຕົວແນວໃດຕໍ່ກັບກົດລະບຽບ AI?

ສຳລັບ ສປປ ລາວ ຂອງພວກເຮົາ, ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຮົາອາດຈະເປັນຜູ້ຊົມໃຊ້ (User) ຫຼາຍກວ່າຜູ້ພັດທະນາ (Developer) ໃນປັດຈຸບັນ, ແຕ່ຜົນກະທົບຂອງ AI ນັ້ນສົ່ງຜົນເຖິງຊີວິດປະຈຳວັນໂດຍກົງ. ການກະກຽມຄວາມພ້ອມດ້ານນະໂຍບາຍສາມາດເລີ່ມຕົ້ນໄດ້ດັ່ງນີ້:

1. ປູກຈິດສຳນຶກກ່ຽວກັບຄວາມປອດໄພທາງໄຊເບີ (Cybersecurity Awareness): ພາກລັດຄວນໃຫ້ຄວາມຮູ້ແກ່ປະຊາຊົນ ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວທີ່ປ້ອນໃຫ້ກັບ AI (ເຊັ່ນ ChatGPT ເປັນຕົ້ນ) ອາດຈະຖືກນຳໄປໃຊ້ແນວໃດຕໍ່.
2. ປະຍຸກໃຊ້ AI ໃຫ້ຖືກຈຸດ ພ້ອມຕີກອບໃຫ້ຊັດເຈນ: ຕົວຢ່າງ: ຖ້າມີການນຳໃຊ້ AI ເຂົ້າໃນການວິເຄາະດິນ ແລະ ຜົນຜະລິດກາເຟຢູ່ເມືອງປາກຊ່ອງ ແຂວງຈຳປາສັກ, ຄວນມີນະໂຍບາຍທີ່ຮັບປະກັນວ່າຂໍ້ມູນການກະເສດຂອງຊາວສວນຈະເປັນຄວາມລັບ ແລະ ບໍ່ຖືກເອົາປຽບຈາກກຸ່ມທຶນໃຫຍ່.
3. ອີງໃສ່ຄຳແນະນຳຂອງອາຊຽນ (Align with ASEAN): ສປປ ລາວ ສາມາດນຳເອົາຄູ່ມື ASEAN Guide on AI Governance ມາປັບໃຊ້ເຂົ້າກັບບໍລິບົດທ້ອງຖິ່ນ ເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບມາດຕະຖານສາກົນ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເສຍເວລາເລີ່ມຕົ້ນຈາກສູນ.

ປະໂຫຍດທີ່ປະຊາຊົນ ແລະ ທຸລະກິດຈະໄດ້ຮັບ

ຫາກລັດຖະບານມີນະໂຍບາຍທີ່ຊັດເຈນ, ຜົນປະໂຫຍດຈະຕົກຢູ່ກັບທຸກພາກສ່ວນ:

• ສຳລັບປະຊາຊົນ: ມີຄວາມອຸ່ນໃຈວ່າເວລານຳໃຊ້ແອັບພລິເຄຊັນ ຫຼື ບໍລິການຕ່າງໆ, ຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວຈະບໍ່ຖືກລັກລອບ ຫຼື ຖືກ AI ນຳໄປໃຊ້ແບບຜິດໆ.
• ສຳລັບທຸລະກິດ (SMEs): ເມື່ອມີກົດລະບຽບທີ່ຊັດເຈນ ຮ້ານຄ້າ, ໂຮງແຮມ ຫຼື ທຸລະກິດທ່ອງທ່ຽວໃນລາວ ກໍສາມາດນຳໃຊ້ AI ເຂົ້າການບໍລິຫານຈັດການໄດ້ຢ່າງໝັ້ນໃຈ ແລະ ເປັນໄປຕາມກົດໝາຍ ເຊິ່ງຈະຊ່ວຍເພີ່ມປະສິດທິພາບ ແລະ ຫຼຸດຕົ້ນທຶນໄດ້ຢ່າງມະຫາສານ.

ຂໍ້ຄິດສຳຄັນ

• AI ແມ່ນເຕັກໂນໂລຊີທີ່ຊົງພະລັງ ແຕ່ຖ້າຂາດກົດລະບຽບກໍປຽບເໝືອນເສັ້ນທາງທີ່ຂາດໄຟຈະລາຈອນ.
• ປະເທດໄທ ສຸມໃສ່ແນວທາງຈັນຍາບັນແນວທາງຮ່ວມມື (Soft Law) ເພື່ອສະໜັບສະໜູນນະວັດຕະກຳ.
• ປະເທດຫວຽດນາມ ສຸມໃສ່ຍຸດທະສາດຊາດ ແລະ ດຶງດູດການລົງທຶນພ້ອມກົດໝາຍທີ່ຮັດກຸມ.
• ສປປ ລາວ ສາມາດນຳໃຊ້ຄູ່ມືອາຊຽນມາປະຍຸກໃຊ້ກັບການກະເສດ, ທຸລະກິດທ້ອງຖິ່ນ ໂດຍໃຫ້ຄວາມສຳຄັນແກ່ຄວາມປອດໄພຂອງຂໍ້ມູນສ່ວນບຸກຄົນ.

ສະຫຼຸບ

ໃນຍຸກທີ່ AI ກຳລັງເຂົ້າມາມີບົດບາດໃນທຸກຊອກທຸກມຸມຂອງການໃຊ້ຊີວິດ, ບົດບາດຂອງລັດຖະບານໃນການເປັນ “ຜູ້ຈັດລະບຽບ” ຈຶ່ງມີຄວາມສຳຄັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ. ເຖິງເວລາແລ້ວທີ່ ສປປ ລາວ ຈະຖອດຖອນບົດຮຽນຈາກປະເທດເພື່ອນບ້ານ, ສ້າງນະໂຍບາຍທີ່ເໝາະສົມກັບບ້ານເຮົາ ເພື່ອໃຫ້ເຕັກໂນໂລຊີປັນຍາປະດິດກາຍເປັນເຄື່ອງມືທີ່ຊ່ວຍຍົກລະດັບເສດຖະກິດ-ສັງຄົມລາວໃຫ້ຈະເລີນກ້າວໜ້າ ພາຍໃຕ້ຄວາມປອດໄພ ແລະ ຍຸດຕິທຳສຳລັບທຸກຄົນ.