ໃຜເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບເມື່ອ AI ເຮັດຜິດພາດ?

ລອງຈິນຕະນາການເບິ່ງວ່າ: ມື້ໜຶ່ງໃນອະນາຄົດອັນໃກ້ນີ້ ທ່ານໄດ້ນັ່ງລົດເທັກຊີແບບຂັບເຄື່ອນອັດຕະໂນມັດ (ບໍ່ມີຄົນຂັບ) ແລ່ນໄປຕາມຖະໜົນລ້ານຊ້າງ ໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ໃນຂະນະທີ່ລົດກຳລັງແລ່ນໄປນັ້ນ, ມີລົດຕຸກຕຸກປາດໜ້າກະທັນຫັນ ເຮັດໃຫ້ລົດ AI ຫ້າມລໍ້ບໍ່ທັນ ແລະ ເກີດອຸບັດຕິເຫດຕຳກັນ. ຫຼື ອີກກໍລະນີໜຶ່ງ, ທ່ານໝໍຢູ່ໂຮງໝໍມິດຕະພາບ ໄດ້ໃຊ້ໂປຣແກຣມ AI ເພື່ອກວດເບິ່ງຮູບເອັກຊະເຣ (X-ray) ປອດຂອງຄົນໄຂ້ ແລ້ວ AI ບອກວ່າ “ປົກກະຕິດີ”, ແຕ່ຫຼາຍເດືອນຕໍ່ມາ ຄົນໄຂ້ຄົນນັ້ນພັດກວດພົບວ່າຕົນເອງເປັນພະຍາດຮ້າຍແຮງ.

ຄຳຖາມທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດໃນຕອນນີ້ຄື: ເມື່ອ AI ເຮັດຜິດພາດ, ໃຜຈະເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບທາງກົດໝາຍ?

ໃນບົດຄວາມນີ້, ເຮົາຈະມາທຳຄວາມເຂົ້າໃຈນຳກັນແບບງ່າຍໆ ໂດຍບໍ່ມີສັບເຕັກນິກທີ່ສັບສົນ ວ່າເປັນຫຍັງບັນຫານີ້ຈຶ່ງກາຍເປັນເລື່ອງໃຫຍ່ລະດັບໂລກ ແລະ ມັນຈະສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຊີວິດປະຈຳວັນຂອງພວກເຮົາແນວໃດ.

AI ແມ່ນຫຍັງ ແລະ ມັນຕັດສິນໃຈແນວໃດ?

ກ່ອນອື່ນໝົດ, ເຮົາຕ້ອງເຂົ້າໃຈກ່ອນວ່າ AI ຫຼື ປັນຍາປະດິດ (Artificial Intelligence) ບໍ່ແມ່ນມະນຸດ ມັນບໍ່ມີຄວາມຮູ້ສຶກຜິດຊອບຊົ່ວດີ. ເຕັກໂນໂລຊີທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ AI ສ່ວນໃຫຍ່ໃນປັດຈຸບັນເອີ້ນວ່າ Machine Learning (ການຮຽນຮູ້ຂອງເຄື່ອງຈັກ).

ໃຫ້ປຽບທຽບງ່າຍໆວ່າ: AI ຄືເດັກນ້ອຍທີ່ຮຽນຮູ້ຈາກການເບິ່ງຮູບພາບ ແລະ ຂໍ້ມູນເກົ່າໆຫຼາຍລ້ານອັນ. ເມື່ອມັນເຫັນຮູບລົດຕຸກຕຸກຫຼາຍໆເທື່ອ, ມັນກໍຈະຈື່ໄດ້ວ່າ “ນີ້ຄືລົດຕຸກຕຸກ”. ແຕ່ປັນຫາກໍຄື, ບາງຄັ້ງເມື່ອມັນພົບກັບສະຖານະການໃໝ່ໆທີ່ບໍ່ເຄີຍເຫັນມາກ່ອນ (ເຊັ່ນ: ຝົນຕົກໜັກນ້ຳຖ້ວມທາງຢູ່ຂອບເຂດບ້ານໜອງບອນ ເຮັດໃຫ້ເບິ່ງບໍ່ເຫັນເສັ້ນທາງ), AI ກໍອາດຈະສັບສົນ ແລະ ຕັດສິນໃຈຜິດພາດໄດ້.

ສຶກສາກໍລະນີທີ 1: ເມື່ອລົດຂັບເຄື່ອນອັດຕະໂນມັດເກີດອຸບັດຕິເຫດ

ກັບມາທີ່ຕົວຢ່າງລົດຂັບເຄື່ອນອັດຕະໂນມັດ (Self-driving cars) ຕຳກັນຢູ່ຖະໜົນລ້ານຊ້າງ. ໃນສະໄໝກ່ອນ ຖ້າເຮົາຂັບລົດຕຳກັນ ຕຳຫຼວດກໍຈະສືບສວນວ່າໃຜເປັນຄົນຂັບຜິດກົດລະບຽບ. ແຕ່ເມື່ອລົດບໍ່ມີຄົນຂັບ ໃຜຈະເປັນຜູ້ຈ່າຍຄ່າເສຍຫາຍ?

• ຜູ້ໂດຍສານໃນລົດ? ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ຈັບພວງມະໄລເລີຍ ພວກເຂົາພຽງແຕ່ນັ່ງຊື່ໆ.
• ບໍລິສັດຜະລິດລົດ? ເພາະພວກເຂົາເປັນຄົນປະກອບລົດຄັນນີ້ຂຶ້ນມາ.
• ນັກຂຽນໂປຣແກຣມ (Developer)? ເພາະພວກເຂົາເປັນຄົນຂຽນຄຳສັ່ງໃຫ້ AI ຫ້າມລໍ້ ແຕ່ມັນຫ້າມລໍ້ບໍ່ທັນ.
• ບໍລິສັດເຊັນເຊີກວດຈັບ? ກ້ອງວົງຈອນປິດຂອງລົດອາດຈະເບິ່ງບໍ່ເຫັນລົດຕຸກຕຸກ ເພາະແສງແດດແຍງຕາ.

ໃນທາງກົດໝາຍແລ້ວ ນີ້ຄືບັນຫາທີ່ຊັບຊ້ອນຫຼາຍ. ປັດຈຸບັນ, ຫຼາຍປະເທດກຳລັງສ້າງກົດໝາຍໃໝ່ ເພື່ອບັງຄັບໃຫ້ບໍລິສັດຜູ້ຜະລິດລົດຕ້ອງມີປະກັນໄພຮັບຜິດຊອບຕໍ່ຄວາມເສຍຫາຍທີ່ເກີດຈາກລະບົບ AI ຂອງຕົນເອງ.

ສຶກສາກໍລະນີທີ 2: ການບົ່ງມະຕິພະຍາດຜິດພາດຂອງ AI (Medical Misdiagnoses)

ລອງມາເບິ່ງວົງການແພດກັນແດ່. ປະຈຸບັນ, AI ຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອຊ່ວຍທ່ານໝໍວິເຄາະຮູບພາບ MRI, X-ray ແລະ ຂໍ້ມູນສຸຂະພາບ ເຊິ່ງມັນສາມາດກວດຫາຈຸດຜິດປົກກະຕິໄດ້ໄວກວ່າຕາຄົນ.

ແຕ່ສົມມຸດວ່າ ໂຮງໝໍແຫ່ງໜຶ່ງນຳໃຊ້ AI ເພື່ອກວດຫາໂຣກມະເຣັງ. ລະບົບ AI ແຈ້ງວ່າຄົນໄຂ້ບໍ່ມີເຊື້ອມະເຣັງ ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວຄົນໄຂ້ເປັນມະເຣັງໄລຍະເລີ່ມຕົ້ນ. ສົ່ງຜົນໃຫ້ຄົນໄຂ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການປິ່ນປົວທັນເວລາ. ໃຜຄືຄົນຜິດ?

• ຖ້າທ່ານໝໍເຊື່ອ AI ຫຼາຍເກີນໄປ ໂດຍບໍ່ໄດ້ກວດຄືນໃຫ້ລະອຽດ, ທ່ານໝໍອາດຈະຖືກຟ້ອງຮ້ອງຖານປະໝາດ.
• ແຕ່ຖ້າລະບົບ AI ມີຂໍ້ບົກພ່ອງຈາກຜູ້ຜະລິດ, ບໍລິສັດທີ່ສ້າງ AI ນັ້ນກໍຄວນມີສ່ວນຮັບຜິດຊອບ.

ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫານີ້, ວົງການແພດຈຶ່ງມີຫຼັກການທີ່ເອີ້ນວ່າ “Human-in-the-loop” (ການໃຫ້ມະນຸດມີສ່ວນຮ່ວມສະເໝີ). ນັ້ນໝາຍຄວາມວ່າ AI ເປັນພຽງ “ຜູ້ຊ່ວຍ” ທີ່ໃຫ້ຄຳແນະນຳເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ການຕັດສິນໃຈຂັ້ນສຸດທ້າຍຕ້ອງເປັນໜ້າທີ່ຂອງ “ທ່ານໝໍ” ຜູ້ຊ່ຽວຊານສະເໝີ.

ອະນາຄົດຂອງລາວກັບລະບຽບການດ້ານ AI

ເຖິງແມ່ນວ່າເຕັກໂນໂລຊີຂັ້ນສູງເຫຼົ່ານີ້ອາດຈະຍັງບໍ່ທັນແຜ່ຫຼາຍໃນ ສປປ ລາວ ແບບເຕັມຮູບແບບໃນມື້ນີ້, ແຕ່ອົງກອນທຸລະກິດ, ໂຮງໝໍ, ແລະ ໂຮງງານຕ່າງໆ ກໍເລີ່ມມີການນຳໃຊ້ລະບົບອັດຕະໂນມັດ ແລະ AI ເຂົ້າມາຊ່ວຍວຽກແລ້ວ. ດັ່ງນັ້ນ, ພາກສ່ວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຈຳເປັນຕ້ອງໄດ້ປຶກສາຫາລືກັນເລື່ອງນິຕິກຳ ແລະ ກົດໝາຍ ເພື່ອປົກປ້ອງຜູ້ບໍລິໂພກ.

ບົດສະຫຼຸບໃຈຄວາມສຳຄັນ (Key Takeaways)

• AI ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ສົມບູນແບບ: ມັນສາມາດເຮັດຜິດພາດໄດ້ ເຊັ່ນດຽວກັບມະນຸດ ໂດຍສະເພາະເມື່ອພົບກັບສະຖານະການໃໝ່ໆທີ່ຢູ່ໃນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ສັບສົນ (ເຊັ່ນ: ການຈະລາຈອນທີ່ແອອັດ).
• ຄວາມຮັບຜິດຊອບຍັງບໍ່ຊັດເຈນ: ໃນອະນາຄົດ, ການແບ່ງຄວາມຮັບຜິດຊອບລະຫວ່າງ ຜູ້ໃຊ້ງານ, ຜູ້ຜະລິດ, ແລະ ນັກພັດທະນາ AI ຕ້ອງຖືກກຳນົດໄວ້ຢ່າງຊັດເຈນໃນກົດໝາຍສະບັບໃໝ່.
• ມະນຸດຕ້ອງເປັນຜູ້ຕັດສິນໃຈສຸດທ້າຍ: ໂດຍສະເພາະໃນວຽກງານທີ່ມີຜົນກະທົບຕໍ່ຊີວິດ ເຊັ່ນ: ການແພດ ປັດຈຸບັນ AI ຄວນຖືກນຳໃຊ້ໃນຖານະ “ຜູ້ຊ່ວຍ” ຫຼາຍກວ່າການເຂົ້າມາ “ແທນທີ່” ມະນຸດແບບ 100%.

ສະຫຼຸບແລ້ວ, AI ເປັນເຄື່ອງມືທີ່ມີພະລັງມະຫາສານທີ່ຈະມາຊ່ວຍພັດທະນາປະເທດຂອງພວກເຮົາ, ແຕ່ໃນຂະນະດຽວກັນ ພວກເຮົາກໍຕ້ອງມີກົດລະບຽບ ແລະ ກອບຈັນຍາບັນທີ່ຊັດເຈນ. ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າ ເມື່ອເກີດຂໍ້ຜິດພາດຂຶ້ນມາ ຈະມີຜູ້ອອກມາຮັບຜິດຊອບ ແລະ ຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ເຄາະຮ້າຍໄດ້ຢ່າງຍຸດຕິທຳ ແລະ ຖືກຕ້ອງ. ສະຕິ ແລະ ກົດໝາຍທີ່ຮັດກຸມ ຈະເປັນກຸນແຈສຳຄັນໃນການຢູ່ຮ່ວມກັບເຕັກໂນໂລຊີໃນອະນາຄົດຢ່າງປອດໄພ.